انجمن آبخیزداری ایران ترویج و توسعه آبخیزداری 2645-4777 13 51 2025 12 22 Spatial Analysis of Sediment Connectivity and Its Role in Water and Soil Resource Management (Case Study: Manjanigh Watershed, Khuzestan) تحلیل مکانی پیوستگی رسوب و نقش آن در مدیریت منابع آب‌وخاک (مطالعه موردی: حوزه آبخیز منجنیق خوزستان) 1 10 733194 10.22034/wmji.2025.2064664.1119 FA کهزاد حیدری استادیار پژوهشی بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات، آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش و 0000-0001-5156-2511 حمزه سعیدیان استادیار پژوهشی بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات، آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج 0000-0002-7887-5574 سید حسین آرامی استادیار پژوهشی، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش 0000-0002-0139-2419 Journal Article 2025 07 09 <span style="font-size: 12.0pt; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'B Lotus'; mso-font-kerning: 0pt; mso-ligatures: none;">Identifying and mapping areas with a high potential for sediment transfer is one of the key challenges in sustainable watershed management, particularly in mountainous and semi-arid regions. In this study, the Sediment Connectivity Index was employed as a quantitative, spatial, and efficient tool to analyze sediment transfer dynamics in the Manjanigh watershed, Khuzestan Province, Iran. Using digital elevation model data and Sentinel-2 satellite imagery, the vegetation cover index was derived, and subsequently, the upstream and downstream components of the SCI were calculated within the Google Earth Engine (GEE) cloud-computing environment. Spatial distribution maps of SCI were then produced. The results indicated that areas with steep slopes and sparse vegetation cover (characterized by high vegetation index values) exhibited the highest SCI values, underscoring the controlling influence of these factors. Moreover, a strong positive correlation (r = 0.84) was found between SCI values and field-measured sediment yield data, confirming the high accuracy of the index in representing the actual potential for sediment transfer. The findings of this study not only enable precise and targeted identification of critical erosion and sediment-prone areas but also demonstrate the utility of SCI as a scientific tool for optimizing the spatial planning of watershed management interventions and enhancing participatory natural resource management in similar regions. Implementing this approach can significantly contribute to the development of effective regional programs aimed at reducing soil erosion, controlling sediment, and improving water quality. شناسایی و مکان‌یابی نواحی با پتانسیل بالای انتقال رسوب، یکی از چالشهای اساسی در مدیریت پایدار حوزه‌های آبخیز، به‌ویژه در مناطق کوهستانی و نیمه‌خشک است. در این پژوهش، شاخص اتصال رسوب به‌عنوان یک ابزار کمی، مکانی و کارآمد برای تحلیل پویایی انتقال رسوب در حوزه آبخیز منجنیق در استان خوزستان به کار گرفته‌شده است. با استفاده از داده‌های مدل رقومی ارتفاع و تصاویر ماهواره‌ای سنتینل-۲، شاخص پوشش گیاهی استخراج شد و سپس در محیط محاسبات ابری (GEE)، مؤلفه‌های بالادست و پایین‌دست شاخص اتصال رسوب محاسبه و نقشه توزیع مکانی آن تهیه گردید. نتایج تحلیل نشان داد که مناطق با شیب تند و پوشش گیاهی ضعیف (دارای شاخص پوشش گیاهی بالا)، دارای بیش‌ترین مقادیر SCI هستند که بر نقش کنترلی این عوامل تأکید می‌کند. هم‌چنین، همبستگی مثبت و معنادار (0/84r=) بین مقادیر SCI و داده‌های رسوب‌برداری میدانی، دقت بالای این شاخص را در بازنمایی پتانسیل واقعی انتقال رسوب تأیید نمود. یافته‌های این پژوهش، ضمن فراهم کردن امکان شناسایی دقیق و هدفمند نواحی بحرانی فرسایش و رسوب، کارایی شاخص اتصال رسوب را به‌عنوان ابزاری علمی در بهینه‌سازی مکان‌یابی اقدامات آبخیزداری و ارتقای مدیریت مشارکتی منابع طبیعی در مناطق مشابه نشان می‌دهد. به‌کارگیری این رویکرد می‌تواند به تدوین برنامه‌های منطقه‌ای مؤثر برای کاهش فرسایش خاک، کنترل رسوب و بهبود کیفیت منابع آب کمک شایانی نماید.

https://www.wmji.ir/article_733194_8ded6b65480afe6dcee4f3aab6459aff.pdf