انجمن آبخیزداری ایران ترویج و توسعه آبخیزداری 2645-4777 14 52 2026 05 22 The Role of Watershed Management Projects in the Socio-Economic Development of Local Communities (Case Study: Deh-Namak Watershed, Aradan County) نقش پروژه‌های آبخیزداری در توسعه اقتصادی–اجتماعی جوامع محلی (مطالعه موردی: حوزه آبخیز ده‌نمک شهرستان آرادان) 20 34 736753 10.22034/wmji.2026.2075814.1132 FA پیمان اکبرزاده محقق پژوهشی، گروه جنگل و مرتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان زنجان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، 0009-0008-8341-4837 مهران اکبرزاده دکتری تخصصی مهندسی محیط زیست، دانشگاه ملایر، پژوهشکده انگور ، همدان، ایران. ایمیل: mehran.akbarzadeh@stu.malayeru.ac.ir 0009-0009-7434-5574 Journal Article 2025 10 26 Watershed management projects, as an integrated approach to natural resource management, play a key role in sustainable development of local communities, particularly in semi-arid regions. The present study aimed to examine the impact of watershed management projects on the socio-economic development of residents in Deh-Namak watershed of Aradan County. The statistical population consisted of the local residents, and using Cochran’s formula adjusted for a finite population, a sample size of 141 individuals was selected through stratified random sampling. Data were collected using a questionnaire consisting of 12 items across three dimensions—economic, social, and environmental. The validity of the instrument was confirmed by experts, and its reliability was verified through Cronbach’s alpha (Higher than 0.7). Data analysis was performed using SPSS version 26 through exploratory factor analysis (EFA), confirmatory factor analysis (CFA), and structural equation modeling (SEM). The results indicated that the mean scores of the environmental (3.89), economic (3.78), and social (3.52) dimensions were all higher than the theoretical average (3). The EFA identified three factors explaining 81.27% of the variance, with the environmental dimension being the strongest (44.61%), followed by the economic (22.38%) and social (14.28%) dimensions. The CFA model demonstrated acceptable goodness-of-fit indices (χ²/df = 1.69, CFI = 0.991, RMSEA = 0.041). The results of SEM showed that the social dimension (β = 0.72) had the strongest direct effect on overall satisfaction, while the environmental dimension exerted a significant indirect effect (1.02) through the economic and social pathways. Overall, the findings highlighted substantial success of the projects in environmental improvement, moderate economic impacts, and limited social participation. It is recommended that community-based watershed management (CBWM), establishment of local councils, and participatory training programs be implemented to bridge the social gap and achieve sustainable development. <span lang="AR-SA">پروژه‌های آبخیزداری به‌عنوان رویکردی یکپارچه در مدیریت منابع طبیعی، نقش کلیدی در توسعه پایدار جوامع محلی، به‌ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک، ایفا می‌کنند. این پژوهش باهدف بررسی تأثیر پروژه‌های آبخیزداری بر توسعه اقتصادی</span><span lang="AR-SA">–</span><span lang="AR-SA">اجتماعی ساکنان حوزه آبخیز ده‌نمک شهرستان آرادان انجام شد. جامعه آماری شامل ساکنان این حوضه بود که با استفاده از فرمول کوکران و اصلاح برای جمعیت محدود، حجم نمونه </span><span lang="FA">۱۴۱</span><span lang="AR-SA"> نفر تعیین و به روش تصادفی طبقه‌ای انتخاب شد. ابزار پژوهش پرسشنامه‌ای با </span><span lang="FA">۱۲</span><span lang="AR-SA"> گویه در سه بعد اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی بود که روایی آن توسط کارشناسان تأیید و پایایی آن با آلفای کرونباخ (بالاتر از </span><span lang="FA">0/7) </span><span lang="AR-SA">اثبات شد. تحلیل داده‌ها با نرم‌افزار</span> <span dir="LTR">SPSS </span><span lang="FA">نسخه 26</span> <span lang="AR-SA">و روش‌های تحلیل عاملی اکتشافی</span> <span dir="LTR">(EFA)</span><span lang="AR-SA">، تأییدی</span> <span dir="LTR">(CFA)</span> <span lang="AR-SA">و معادلات ساختاری</span> <span dir="LTR">(SEM) </span><span lang="AR-SA">انجام گرفت</span><span dir="LTR">.</span> <span lang="AR-SA">نتایج نشان داد میانگین نگرش در بعد زیست‌محیطی (</span><span lang="FA">3/89)</span><span lang="AR-SA">، اقتصادی (</span><span lang="FA">3/78) </span><span lang="AR-SA">و اجتماعی (</span><span lang="FA">3/52) </span><span lang="AR-SA">بالاتر از میانگین نظری (</span><span lang="FA">3) </span><span lang="AR-SA">است. تحلیل عاملی اکتشافی سه عامل را شناسایی کرد که </span><span lang="FA">81/27 درصد </span><span lang="AR-SA">از واریانس را تبیین می‌کنند؛ بعد زیست‌محیطی با </span><span lang="FA">44/61 درصد </span><span lang="AR-SA">قوی‌ترین عامل بود. مدل</span> <span dir="LTR">CFA </span><span lang="AR-SA">با شاخص‌های برازش </span><span lang="FA">(</span><span lang="FA">1/69=</span><span dir="LTR">,</span> <span dir="LTR">χ²/df</span><span lang="FA">0/991</span><span lang="FA">=</span> <span dir="LTR">CFI</span><span lang="FA">0/041</span><span lang="FA">= </span><span dir="LTR">RMSEA</span><span lang="FA">)</span> <span lang="AR-SA">تأیید شد. مدل</span> <span dir="LTR">SEM </span><span lang="AR-SA">نشان داد بعد اجتماعی (0/72 </span><span dir="LTR">β</span><span dir="LTR">=</span><span lang="AR-SA">)</span> <span lang="AR-SA">بیش‌ترین اثر مستقیم بر رضایت کلی دارد، درحالی‌که بعد زیست‌محیطی از طریق مسیرهای اقتصادی و اجتماعی، اثر غیرمستقیم قوی (</span><span lang="FA">1/02) </span><span lang="AR-SA">ایجاد می‌کند. یافته‌ها حاکی از موفقیت چشمگیر پروژه‌ها در بهبود محیطی، تأثیر متوسط در اقتصاد و ضعف در مشارکت اجتماعی است. پیشنهاد می‌شود با اجرای مدل مدیریت آبخیزداری جامعه‌محور (</span><span dir="LTR">CBWM</span><span lang="AR-SA">)</span><span lang="AR-SA">،</span><span lang="AR-SA"> تشکیل شوراهای محلی و آموزش مشارکتی، شکاف اجتماعی پر شود تا توسعه پایدار محقق گردد</span><span dir="LTR">.</span> https://www.wmji.ir/article_736753_effe2be22d36922f9e1fdd73e886d509.pdf