انجمن آبخیزداری ایران ترویج و توسعه آبخیزداری 2645-4777 11 40 2023 05 22 Water Demand Management in Citrus Fruit Under Drought Conditions (South Sistan Baluchistan) مدیریت تقاضای آب در مرکبات در شرایط خشک‌سالی (جنوب سیستان بلوچستان) 1 14 708355 FA علی سردارشهرکی دانشیار اقتصاد کشاورزی، دانشگاه سیستان و بلوچستان 0000-0003-2524-3992 ام البنین بذرافشان عضوهیات علمی گروه مهندسی منابع طبیعی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه هرمزگان 0000-0003-2524-3992 Journal Article 2023 01 19 The droughts of the last two decades have caused water shortages in the southeast of Iran, especially in the south of Sistan and Baluchistan province. Water supply is facing a high risk and one of the solutions to deal with it is water demand management. On the other hand, citrus fruits are one of the important agricultural products in the region, which play an essential role in the agricultural economy. Therefore, in the present research, the economic value and water demand function of these products have been estimated. The residual method, translog cost function and input cost share equations were used to estimate the demand function. The results showed that the real price of water is much higher than the price paid by farmers <br />Also, based on the results, the highest degree of water substitution among the inputs is with seedling input (1.003), followed by animal manure (1.0007), chemical fertilizer (0.96) and labor (0.99). The results of the tests, to identify the infrastructure technology, indicated non-homotic, non-constant returns to scale and translog of production technology. According to the obtained results, it is suggested that the government can reduce the gap between the real price and the price paid by gardeners through appropriate price policies. <br />Also, based on the results, the highest degree of water substitution among the inputs is with seedling input (1.003), followed by animal manure (1.0007), chemical fertilizer (0.96) and labor (0.99). The results of the tests, to identify the infrastructure technology, indicated non-homotic, non-constant returns to scale and translog of production technology. According to the obtained results, it is suggested that the government can reduce the gap between the real price and the price paid by gardeners through appropriate price policies. خشک‌سالی‌های دو دهه اخیر سبب کمبود آب در جنوب شرق ایران، به­‌خصوص جنوب استان سیستان و بلوچستان شده است. عرضه آب با نوسان و ریسک بالایی مواجه بوده و یکی از راهکارهای مقابله با آن، مدیریت تقاضای آب می­باشد. از طرفی مرکبات در منطقه یکی از محصولات کشاورزی مهم می­باشد که نقش اساسی در اقتصاد کشاورزی منطقه دارد. ازاین‌رو در این پژوهش به برآورد ارزش اقتصادی و تابع تقاضای آب این محصولات پرداخته‌شده است. جهت انجام پژوهش از روش باقیمانده، تابع هزینه ترانسلوگ و معادلات سهم هزینه نهاده برای برآورد تابع تقاضا استفاده گردید. نتایج تحقیق نشان داد که قیمت واقعی آب بسیار بیش‌تر از قیمت پرداختی کشاورزان است. هم‌چنین بر اساس نتایج حاصله، بیش‌ترین درجه جانشینی آب در بین نهاده‌ها با نهاده نهال (1/003) و پس‌ازآن کود حیوانی (1/0007) و کود شیمیایی (0/96) و نیروی کار (0/99) است. نتایج حاصل از آزمون‌ها، برای شناسایی فنّاوری زیرساختی، بیانگر غیرهموتتیک بودن، بازده غیرثابت نسبت به مقیاس و ترانسلوگ بودن فنّاوری تولید بود. با توجه به نتایج به‌دست‌آمده، پیشنهاد می‌شود دولت از طریق سیاست‌گذاری‌های مناسب قیمتی بتواند شکاف بین قیمت واقعی و قیمت پرداختی از سوی باغداران را کاهش دهد. https://www.wmji.ir/article_708355_ba00e4a7a7a6ca092160c8684fef191e.pdf

انجمن آبخیزداری ایران ترویج و توسعه آبخیزداری 2645-4777 11 40 2023 05 22 Watershed Viability: Concept and Necessity زیستایی آبخیز: مفهوم و ضرورت 15 21 708356 FA مرجان بهلکه دانشگاه تربیت مدرس سیدحمیدرضا صادقی تربیت مدرس 0000-0002-5419-8062 Journal Article 2023 03 11 The increase in population, greenhouse gases, temperature, and lack of an efficient management system affect the sustainability of watersheds and the emergence of significant problems in providing services in the watershed. Viability, contrary to livability, is an essential principle for restoring health and sustaining the sustainability of a watershed, for which a network between the dimensions and criteria related to viability should be considered. Concerning the measured dimensions of viability, most studies have investigated the ecological, economic, social, and infrastructure dimensions at the city and village scale. At the same time, there was no consensus about the criteria for explaining viability, and the examined criteria were basically in the category of areas of livability. Nonetheless, the concept of viability has yet to be considered to evaluate the system's ability to be in the range of resilience at the scale of the watershed. In this regard, the tensions in the watershed areas will be identified with a correct assessment and a complete understanding of the functioning of different watershed levels. In such a situation, by relying on resources and capacities, as well as learning how to deal with stress properly, it is possible to self-organize and restore the balance and stability of the watershed and ultimately improve the viability of the watershed and help improve the watershed’s viability by recognizing the measures priorities and designating the prevention approaches. In addition, this can be a helpful perspective for the executive directors to provide an appropriate managerial roadmap countrywide. امروزه تخریب زمین در ادامه رفتار نامناسب و ناعادلانه جوامع بشری در راستای تأمین نیازهای ضروری جمعیت در حال رشد و هم‌چنین ارائه خدمات متنوع به یکی از مشکلات جدی کشورها تبدیل‌شده و سلامت و پایداری حوزه‌های آبخیز‏ را تهدید کرده است. بر همین اساس و به‌منظور تقویت توان، بازیابی سلامت و ایجاد پایداری بوم‏سازگان‏‌های تأمین‌کننده نیازهای حیاتی انسان، رویکرد زیستایی موردتوجه قرارگرفته است. زیستایی برخلاف زیست‌‎پذیری یک اصل مهم در ارزیابی توان بازیابی سلامت و پایداری است که برای تحلیل و ارزیابی آن می‌‏بایست شبکه‌‏ای از روابط بین ابعاد بوم‌شناختی، اقتصادی، اجتماعی، زیرساختی و معیارهای مرتبط مدنظر قرار گیرد. بااین‌حال تاکنون گزارشی در رابطه با زیستایی حوزه آبخیز مطرح نشده است. از‌این‌رو هدف مطالعه حاضر معرفی مفهوم زیستایی آبخیز و ارزیابی توصیفی قابلیت یک سامانه در قرارگیری در حد واسط محدوده تاب‌آوری و رهاسازی است. در همین راستا با ارزیابی صحیح از وضعیت آبخیز، علاوه بر شناخت کامل از کارکرد آبخیز در سطوح مختلف، تنش‌های موجود در حوزه‌های آبخیز شناسایی خواهند شد. در چنین حالتی می‌توان با تکیه‌بر منابع و ظرفیت‌‏ها و هم‌چنین یادگیری شیوه برخورد صحیح با تنش‌‏ها، خودسامان‌دهی، بازیابی تعادل و پایداری حوزه‌های آبخیز را بهبود بخشید. در این صورت زیرآبخیزهای اولویت‌دار شناسایی و با انجام اقدامات مدیریتی در زیرآبخیزها از افت عملکرد و رهاسازی سامانه جلوگیری می‌شود. این رویکرد می‌‏تواند دورنمای مفیدی برای مدیران اجرایی کشور به‌منظور تبیین شیوه‌‏های مدیریتی متناسب در مسیر توسعه پایدار باشد. https://www.wmji.ir/article_708356_5eb5c3cfc1714ee72b17d87c04c01d5e.pdf

انجمن آبخیزداری ایران ترویج و توسعه آبخیزداری 2645-4777 11 40 2023 05 22 Analyzing the Sediment Pollution by Heavy Metals in Zoshk-Abardeh Basin, Razavi Khorasan Province تحلیل آلودگی رسوبات به عناصر سنگین در حوضه زشک- ابرده، استان خراسان رضوی 22 37 708357 FA محمد معتمدی راد گروه آموزش جغرافیا، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران 0000-0002-5060-6356 محمد رضا یوسفی روشن گروه آموزش جغرافیا، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران 0000-0001-5727-668X Journal Article 2023 07 28 Environmental pollution with heavy metals is one of the inevitable human and environmental issues and threats that human societies are facing. The present research has evaluated the pollution level of Zoshk-Abardeh catchment basin with 11 heavy elements (Arsenic, Cadmium, Cobalt, Chromium, Copper, Iron, Molibden, Nickel, Lead, Vanadium and Aluminum). In this research, indicators such as enrichment factor, contamination factor, modified contamination degree, pollution load index, Geoaccumulation index and ecological risk index were used to measure pollution. The results of the calculation of the enrichment factor and contamination factor indicate that the studied elements have no enrichment or little enrichment in the region. According to the modified contamination degree, it can be said that all values ​​are below 1.5 and are in the category of no pollution to low pollution. The pollution load index also shows that the samples in the study area do not show any specific pollution. The results of the Geoaccumulation index indicate that all the studied elements in the study area have values ​​less than zero, which are in the non-polluted class. According to the coefficient of ecological risk potential, the basin has a low risk potential. The value of the ecological risk index was 87.13 that it can be said the ecological risk status of sediments in the studied area is low due to heavy elements. Considering that the study area is one of the target areas for tourism and human activities can increase the concentration of elements in sediments, protective and management planning should be done to control pollution. آلودگی محیط­زیست به فلزات سنگین یکی از مسائل و تهدیدات انسانی و محیطی اجتناب‌ناپذیری است که جوامع بشری با آن روبرو است. پژوهش حاضر به ارزیابی میزان آلودگی رسوب‌­های حوزه آبریز زشک- ابرده به 11 عنصر سنگین (آرسنیک، کادمیوم، کبالت، کروم، مس، آهن، مولبیدن، نیکل، سرب، وانادیوم و آلومینیوم) پرداخته است. برای سنجش آلودگی از عامل‌هایی نظیر غنی­شدگی، ضریب آلودگی، درجه آلودگی اصلاح‌شده، ضریب بار آلودگی، زمین انباشتگی و ریسک بوم‌شناختی استفاده شد. نتایج حاصل از محاسبه عامل غنی­‌شدگی و ضریب آلودگی حاکی از آن است که عناصر موردبررسی، بدون غنی‌شدگی و یا غنی‌شدگی اندکی در منطقه دارند. با توجه به عامل آلودگی اصلاح‌شده نیز می‌­توان گفت همه مقادیر زیر 1/5 بوده و در رده بدون آلودگی تا آلودگی کم قرار می‌گیرند. ضریب بار آلودگی نیز نشان از این دارد که  نمونه‌­ها در حوضه موردمطالعه آلودگی خاصی را نشان نمی­‌دهند. نتایج عامل زمین انباشتگی بیان‌گر این است که تمامی عناصر موردمطالعه در منطقه مطالعاتی دارای مقادیر کم‌تر از صفر است که در طبقه بدون آلودگی قرار می‌گیرند. با توجه به ضریب پتانسیل ریسک بوم­شناسی حوضه دارای پتانسیل ریسک کم است. مقدار عامل ریسک بوم‌شناسی 87/13 به دست آمد که بر این اساس می­‌توان گفت که وضعیت ریسک اکولوژیک رسوبات منطقه موردمطالعه به عناصر سنگین کم می‌­باشد. با توجه به این‌که منطقه مطالعاتی از مناطق هدف گردشگری است و فعالیت­‌های انسانی می‌­تواند باعث افزایش غلظت عناصر در رسوبات شود، باید برای کنترل آلودگی، برنامه­‌ریزی­‌های حفاظتی و مدیریتی صورت پذیرد. https://www.wmji.ir/article_708357_7f4cde5690747f2752fbe136f3d27f6c.pdf

انجمن آبخیزداری ایران ترویج و توسعه آبخیزداری 2645-4777 11 40 2023 05 22 Providing Appropriate Biological Plans for the Management and Restoration of the Poshttaveh Watershed ارائه برنامه‌های مناسب بیولوژیکی برای مدیریت و احیای حوزه‌ آبخیز پشت تاوه 38 45 708358 FA سید حسین آرامی استادیار پژوهشی، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان، سازمان تحقیقات، ترویج 0000-0002-0139-2419 ابراهیم کریمی سنگچینی استادیار پژوهشی، بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان لرستان، سازمان تحقیقات، ترویج سجاد عالی محمودی سراب استادیار پژوهشی، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش Journal Article 2023 03 14 Knowledge about vegetation cover and rangelands is the first and most important means of understanding rangeland ecosystems for proper management and optimal use of watersheds, accepted by all relevant departments in this field. This study was conducted in the Bahmai section of Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province with an area of 1068.54 hectares to provide a suitable biological management plan for the restoration of the watershed according to the natural factors and ecological conditions of the region. After the integration of basic maps in GIS software, a map of biological operations was prepared based on the physical and ecological characteristics of working units. Planting, seeding, enclosure, intercropping, and conservation are for the study area biological programs that have been found suitable. The results obtained from the specifications of the working units of the basin were presented to decide and choose the best management plans according to the characteristics of the operational units by dividing the area of each management plan. Also, most of the area of the proposed operation is dedicated to grazing management and conservation, and due to the unfavorable conditions of the area for agriculture, agricultural lands have the lowest share in terms of area. دانش و آگاهی درزمینه پوشش گیاهی و مرتع‌داری به‌عنوان اولین و مهم­ترین ابزار شناخت اکوسیستم‌های مرتعی، جهت مدیریت صحیح و بهره‌برداری بهینه آبخیزها موردپذیرش همه بخش‌های مرتبط با این مقوله است. این تحقیق در بخش بهمئی شهرستان کهگیلویه که جزء مناطق قشلاقی استان کهگیلویه و بویراحمد با وسعت 1068/54 هکتار و باهدف ارائه برنامه مدیریتی مناسب بیولوژیکی احیای حوزه‌ آبخیز با توجه به عوامل طبیعی و شرایط اکولوژیکی منطقه انجام گردید. پس از تلفیق نقشه‌های پایه در محیط نرم‌افزار GIS بر اساس خصوصیات فیزیکی و اکولوژیکی واحدهای کاری نقشه عملیات بیولوژیکی تهیه گردید. بوته‌کاری، بذرپاشی، قرق، کشت تلفیقی، حفاظت ازجمله برنامه‌های بیولوژیکی هستند که برای منطقه موردمطالعه مناسب تشخیص داده‌شده‌اند. نتایج حاصل از مشخصات واحد‌های کاری حوضه جهت تصمیم‌گیری و انتخاب بهترین برنامه‌های مدیریتی با توجه به ویژگی‌های واحدهای کاری با تفکیک مساحت هر برنامه مدیریتی ارائه گردید. هم‌چنین بیش‌ترین مساحت عملیات پیشنهادی با توجه به شرایط حوضه به مدیریت چرا و حفاظت اختصاص‌یافته است و با توجه به نامساعد بودن شرایط حوزه برای کشاورزی، اراضی زراعی کم‌ترین سهم را ازنظر مساحتی به خود اختصاص داده‌اند. https://www.wmji.ir/article_708358_a9cf7af782df3a1e717df1b2110a72b2.pdf

انجمن آبخیزداری ایران ترویج و توسعه آبخیزداری 2645-4777 11 40 2023 05 22 Evaluating the Effectiveness of Biological and Engineering Measures Affecting the Hydrological Services of the Efin Watershed ارزیابی اثربخشی اقدامات زیستی و مهندسی مؤثر بر خدمات هیدرولوژیک حوزه آبخیز افین 46 55 708359 FA رضا چمنی علوم و مهندسی آبخیز، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی نور، دانشگاه تربیت مدرس تهران مهدی وفاخواه استاد گروه آبخیزداری، دانشگاه تربیت مدرس سیدحمیدرضا صادقی تربیت مدرس 0000-0002-5419-8062 Journal Article 2023 08 17 Today, watershed measures are used as a managerial and executive approach by managers and policymakers to deal with incidents affected by the destruction and improvement of watershed performance. Therefore, in this research, an attempt has been made to evaluate the effectiveness of engineering and biological measures planned in the Efin watershed located in Zirkuh county and south Khorasan province, Iran on hydrological variables and services. To do this, relevant information was obtained and used from relevant organizations. In this research, the changes of Curve Number (CN), Normalized Difference Vegetation Index (NDVI) and the slope of the main river were investigated and their effect on time of concentration, runoff depth and volume were determined. The research results indicate that after the implementation of watershed measures, CN decreases from 1.38% to 29.92% and NDVI increases from 42.44% to 87.50% and the slope of the main river decreases by 66.67%. The runoff depth and volume also decrease from 7.51% to 76.66%. The implementation of watershed management measures has played a different role in different sub-watersheds, and its effectiveness has varied according to the conditions and status of the sub-watersheds. Therefore, it is suggested that in order to achieve better management and more efficient implementation measures, the comprehensive watershed management with a health-oriented approach should be taken into account by officials and managers. امروزه برای مقابله با حوادث متأثر از تخریب و بهبود عملکرد آبخیزها، اقدامات آبخیزداری به‌عنوان رهیافتی مدیریتی و اجرایی توسط مدیران و سیاست‌گذاران مورداستفاده قرارگرفته است. لذا در این پژوهش سعی شده است میزان اثربخشی اقدامات زیستی و مهندسی پیش‌بینی‌شده در آبخیز افین در شهرستان زیرکوه استان خراسان جنوبی بر متغیرها و خدمات هیدرولوژیک مورد ارزیابی قرار گیرد. بر این اساس اطلاعات مرتبط از سازمان‌های مربوطه اخذ و مورداستفاده قرار گرفت. در این پژوهش تغییر متغیرهای CN، NDVI و شیب آبراهه اصلی موردبررسی قرار گرفت و اثر آن‌ها بر زمان تمرکز، ارتفاع و حجم رواناب تعیین شد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که پس از اجرای اقدامات آبخیزداری، CN از 1/38 تا 29/92 درصد کاهش، NDVI از 42/44 تا 87/50 درصد افزایش و شیب آبراهه نیز 66/67 درصد کاهش می‌یابد. هم‌چنین ارتفاع و حجم رواناب نیز از 7/51 تا 76/66 درصد کاهش می‌یابد. اجرای اقدامات آبخیزداری نقش متفاوتی در زیرآبخیزهای مختلف داشته است و با توجه به شرایط و وضعیت زیرآبخیزها، اثربخشی آن متفاوت بوده است. لذا پیشنهاد می‌گردد در راستای مدیریت بهتر و برخورداری از بازدهی بیش‌تر راهکارهای اجرایی، مدیریت جامع حوزه آبخیز با رویکرد سلامت‌محور موردتوجه مسئولین و مدیران قرار گیرد. https://www.wmji.ir/article_708359_1e355a1b93823e69edeb95497e41df8d.pdf

انجمن آبخیزداری ایران ترویج و توسعه آبخیزداری 2645-4777 11 40 2023 05 22 The Influence of Qualitative Parameters on Changes in the Level of Underground Water Level in Zarand Watershed, Kerman Province تأثیرپذیری پارامترهای کیفی از تغییرات سطح تراز آب زیرزمینی در حوزه آبخیز زرند استان کرمان 56 65 708360 FA سید مسعود سلیمان‌پور دانشیار، بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج 0000-0002-7389-6448 سکینه لطفی نسب استادیار بخش تحقیقات بیابان، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران. امید رحمتی استادیار بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان، سازمان تحقیقات، آموزش و 0000-0001-5672-8525 محبوبه معتمدنیا نویسنده‌ی مسئول و کارشناس آبخیزداری اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان بهاباد، یزد، ایران. Journal Article 2023 09 04 In order to closely monitor the state of groundwater resources and their optimal management, it is necessary to assess the fluctuations in groundwater levels, and then the influence of water quality. The current research was carried out with the aim of studying the fluctuations of groundwater level on its quality in Zarand watershed in Kerman province. For this purpose, the properties of 14 qualitative parameters of groundwater are studied, including the concentration of Na, K, Ca and Mg, the concentration of Cl^-, So₄, Co₃^-2 and HCO₃ anions, SAR, sodium percentage, TH, TDS, pH and Ec for the area studied were assessed in the period from 2002-2003 to 2018-2019. Since the quality of groundwater depends on its quantity, changes in the quality parameters of water depending on the level of the aquifer were examined in the watershed. According to the results, there is a significant linear relationship between EC and TDS with R² above 0.9. Monitoring salinity changes over time showed that the trend of salinity changes in this area increased over the studied period. To study the relationship between the qualitative parameters and the level of the groundwater table, the chemograph chart showed that the aquifer experienced a drop of 19.32 m, resulting in an increase in salinity of 229.37 µS/cm. The study of salinity and water level changes per year also shows a negative relationship (0.007) between the two parameters and is not acceptable from a statistical point of view. The results of this study can provide important information for the development of water management strategies and ensure sustainable management and safe use of water. به‌منظور پایش دقیق وضعیت منابع آب زیرزمینی و مدیریت بهینه آن ضروری است که نوسانات تراز سطح آب زیرزمینی و به دنبال آن، تأثیرپذیری کیفیت آب مورد ارزیابی قرار گیرد. پژوهش حاضر با هدف بررسی نوسانات سطح تراز آب زیرزمینی بر کیفیت آن در حوزه آبخیز زرند واقع در استان کرمان انجام‌شده است. به همین منظور، ویژگی 14 پارامتر کیفی آب زیرزمینی از جمله غلظت کاتیون‌های سدیم، پتاسیم، کلسیم و منیزیم، غلظت آنیون‌های کلر، سولفات، کربنات و بی‌کربنات، نسبت جذب سدیم، درصد سدیم، سختی کل، کل مواد جامد محلول، اسیدیته و هدایت الکتریکی، طی بازه‌ی زمانی 82-1381 تا 98-1397 مورد ارزیابی قرار گرفت. با توجه به این‌که کیفیت آب زیرزمینی تحت تأثیر کمیت آن قرار می‌گیرد؛ تغییرات پارامترهای کیفی آب با توجه به سطح تراز سفره‌ی زیرزمینی بررسی شد. مطابق نتایج، رابطه‌ی خطی معنی‌داری میان EC و TDS با میزان R² بالای 0/9 وجود دارد. پایش تغییرات شوری در طول زمان نشان داد که در بازه‌ی زمانی موردمطالعه، روند تغییرات شوری در این حوزه آبخیز، افزایشی بوده است. نمودار کموگراف به‌منظور بررسی رابطه‌ی میان پارامترهای کیفی و سطح تراز آب زیرزمینی نشان داد که آبخوان با 19/32 متر افت مواجه شده است که افزایش شوری 229/37 میکرو زیمنس بر سانتی‌متر را در پی داشته است. هم‌چنان که بررسی تغییرات شوری و سطح تراز آب به تفکیک سال، نشان‌دهنده‌ی رابطه‌ی منفی (0/007) میان دو پارامتر است و از لحاظ آماری قابل‌قبول نمی‌باشد. یافته‌های پژوهش حاضر می‌تواند اطلاعات مهمی را برای بهبود راهبردها مدیریت آب، برای اطمینان از مدیریت پایدار آب و استفاده ایمن ارائه دهد. https://www.wmji.ir/article_708360_a0f4fd8a597860c229c2c4415eeb8f28.pdf

انجمن آبخیزداری ایران ترویج و توسعه آبخیزداری 2645-4777 11 40 2023 05 22 Ecological impact of removing dams اثرات اکولوژیکی حذف سدها 66 72 708361 FA عطااله کاویان عضو هیئت علمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری لیلا غلامی گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران مهین کله هوئی دانش آموخته دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشگاه تربیت مدرس 0000-0003-1267-614X Journal Article 2023 08 20 The sudden increase in population growth, followed by the restriction and scarcity of the world's supply of freshwater resources, has created new conditions for countries in the arid and semi-arid belts. To conserve, enhance and make the best use of these valuable resources, several projects have been implemented, including irrigation and drainage, flood control and dam construction. Meanwhile, dams are a very important tool to manage the river water for socio-economic development and also to improve the deteriorated ecological status of the river system and its services. Depending on place and time, dams play both negative and positive roles in environmental flows, with significant environmental costs. According to the results of the documents and reports, the construction of the dam has brought about environmental changes from various aspects of invasion and increase in invasive species to improving access to spawning habitats for migratory fish. The challenge for managers and scientists today is to better understand and manage the consequences of dam decommissioning. For this reason, the purpose of this study is to present the approaches of removing the dam on ecological changes. The results of this research can provide stakeholders in the responsible departments with valuable information about the changes in the behavior of dams on the environmental properties. افزایش ناگهانی رشد جمعیت و به دنبال آن محدودیت و کمبود در عرضه منابع آب شیرین در سطح جهان باعث فراهم شدن شرایط جدیدی برای کشورهای واقع در کمربند خشک و نیمه‌خشک شده است. پروژه‌های متعددی ازجمله آبیاری و زهکشی، کنترل سیلاب و ساخت سد به‌منظور حفظ، بهبود و بهره‌برداری بهینه از این منابع باارزش اجراشده است. دراین‌بین سدها ابزاری بسیار مهمی برای مدیریت آب رودخانه برای توسعه اجتماعی-اقتصادی و هم‌چنین بهبود وضعیت اکولوژیکی تخریب‌شده سیستم رودخانه و خدمات آن‌ها به شمار می‌رود. سدها بسته به مکان و زمان درزمینه جریان زیست‌محیطی دارای نقش منفی و مثبتی است که در این میان هزینه‌های زیست‌محیطی آن‌ها قابل‌توجه می‌باشد. مطابق نتایج مستندات و گزارش‌های انجام‌شده احداث سد دربرگیرنده تغییرات زیست‌محیطی از جنبه‌های مختلف هجوم و افزایش گونه‌های مهاجم تا افزایش دسترسی به زیستگاه‌های تخم‌ریزی برای ماهیان مهاجر بوده است. امروزه چالش پیش روی مدیران و دانشمندان درک و مدیریت بهتر عواقب ناشی از حذف سدها می‌باشد. به همین تقدیر هدف از نوشتار حاضر ارائه رویکردهای حذف سد بر تغییرات اکولوژیکی می‌باشد. نتایج این پژوهش می‌تواند اطلاعات باارزشی از تغییر رفتار سدها روی ویژگی‌های محیط‌زیست را به کُنش‌گران بخش‌های مربوطه ارائه ‌دهد. https://www.wmji.ir/article_708361_91f12f8966c473c36f1ad4ebd5a08ea9.pdf