انجمن آبخیزداری ایران ترویج و توسعه آبخیزداری 2645-4777 14 52 2026 05 22 Assessment of the Role of Flood Events in February 2025 on the Conservation and Vitality of Maharloo Wetland بررسی نقش سیلاب‌های موردی بهمن‌ماه ۱۴۰۳ در حفظ و حیات تالاب مهارلو 1 8 736751 10.22034/wmji.2026.2073547.1130 FA حمید حسینی مرندی استادیار، بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، 0000-0001-6546-6280 سید مسعود سلیمان پور دانشیار بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج 0000-0002-7389-6448 Journal Article 2025 10 04 Maharloo Wetland as one of the important ecosystems in southeastern Shiraz, has experienced a severe decline in water levels in recent years due to reduced precipitation, overexploitation of water resources, and land-use changes. The present study aimed to investigate the role of the February 2025 flood events in wetland restoration and to assess its hydrological and environmental sustainability. Three sub-basins—West Nehrazam, Khoshk, and Chenarrah-dar—were analyzed. The SCS-CN model was applied to estimate runoff. Also, statistical and empirical methods were used to analyze rainfall and streamflow trends. Results indicated that the 83.9 mm precipitation event generated over 2.38 MCM of runoff, raising the wetland water level by 80 cm and expanding its area from 15 to 42 km². A decrease in the electrical conductivity (EC) of inflowing water also indicated a relative improvement of water quality. Long-term analyses revealed that wetland restoration is possible only in years with significant flood events. However, unplanned urban expansion, blockage of natural channels, and lack of integrated resource management remain major obstacles to effective flood utilization. The findings highlight the need for comprehensive planning, revising runoff management strategies, protecting natural flow paths, and enhancing local community participation to ensure the sustainability of Maharloo Wetland. تالاب مهارلو، یکی از زیست‌بوم‌های مهم جنوب شرقی شیراز، در سال‌های اخیر به دلیل کاهش بارندگی، بهره‌برداری بی‌رویه از منابع آب و تغییرات کاربری اراضی، با افت شدید سطح آب مواجه شده است. این پژوهش باهدف بررسی نقش سیلاب‌های بهمن‌ماه ۱۴۰۳ در احیای تالاب و ارزیابی پایداری هیدرولوژیکی و زیست‌محیطی آن انجام شد. در این مطالعه، سه زیرحوضه غربی نهراعظم، خشک و چنارراهدار مورد تحلیل قرار گرفتند. برای محاسبه رواناب، از مدل SCS-CN و برای تحلیل روند بارش و جریان، از روش‌های آماری و تجربی بهره گرفته شد. نتایج نشان داد که بارش 83/9 میلی‌متری در این رخداد موجب تولید بیش 2/38 میلیون مترمکعب رواناب شد که باعث افزایش ۸۰ سانتی‌متری تراز آب تالاب و گسترش سطح آن از ۱۵ به ۴۲ کیلومترمربع گردید. کاهش هدایت الکتریکی (EC) آب ورودی نیز نشان‌دهنده بهبود نسبی کیفیت آب بود. تحلیل‌های بلندمدت نشان دادند که تنها در سال‌هایی با سیلاب‌های قابل‌توجه، امکان احیای موقت تالاب فراهم‌شده است. بااین‌حال، توسعه بی‌رویه باغ‌شهرها، انسداد مسیل‌ها و عدم مدیریت یکپارچه منابع، مانعی جدی برای بهره‌برداری مؤثر از سیلاب‌ها است. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که رخدادهای سیلابی کوتاه‌مدت می‌توانند به حفظ موقت تراز آب و زیستگاه‌های تالاب مهارلو کمک کنند. این یافته‌ها بر اهمیت توجه به مدیریت رواناب و حفاظت از مسیرهای طبیعی جریان آب تأکید دارند و می‌تواند مبنایی برای بررسی‌های آتی و برنامه‌ریزی بلندمدت در راستای پایداری تالاب باشد.

https://www.wmji.ir/article_736751_66457811025e210d185d9f67ae07eedb.pdf

انجمن آبخیزداری ایران ترویج و توسعه آبخیزداری 2645-4777 14 52 2026 05 22 Predicting Qanats water flow of Mashhad-Chenaran plain using the random forest algorithm برآورد آبدهی قنات‌ها دشت مشهد-چناران با استفاده از الگوریتم جنگل تصادفی 9 19 736752 10.22034/wmji.2026.2063456.1118 FA حمزه نور بخش حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و تروج کشاورزی، مشهد، ایران محمد رستمی خلج بخش حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و تروج کشاورزی، مشهد، ایران علی دسترنج بخش حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و تروج کشاورزی، مشهد، ایران Journal Article 2025 06 12 Qanat discharge depends on several factors, and due to the complexity and nonlinear relationships between factors, machine learning algorithms such as random forest can be used appropriately in modeling qanat discharge. In this regard, the present study was designed to determine the accuracy of the random forest algorithm in estimating the discharge of qanats in the Mashhad-Chenaran plain. For this purpose, data from 78 qanats in the Mashhad-Chenaran aquifer were used. Of these, 70% were used for training and 30% of the data were used for testing the random forest model in the R software environment. The results of determining the importance of factors affecting the discharge of qanats in the Mashhad-Chenaran aquifer showed that the most important factors in the discharge of qanats in the Mashhad-Chenaran plain are the characteristics of the type and geometry of the qanat (qanat length and depth of the mother well) and the specific water permeability coefficient. Finally, the results of the assessment of the accuracy of the random forest algorithm in estimating the water yield of the Mashhad-Chenaran aquifer qanats showed that the random forest model has acceptable accuracy with R2 of 0.91 and 0.85 in the training and evaluation stages, respectively, and also the Nash-Sutcliffe coefficient of 0.83 and 0.76 for these two stages. Using the RF model created in this study, the impact of different qanat discharge scenarios, such as increasing the length and depth of the well head, on the qanat discharge can be simulated before any costs. آبدهی قنات به عوامل متعددی بستگی دارد که به دلیل پیچیدگی و روابط غیرخطی بین عوامل، الگوریتم‌های یادگیری ماشین مانند جنگل تصادفی، می‌توانند در مدل‌سازی آبدهی قنات‌ها کاربرد مناسبی داشته باشند. در این راستا تحقیق حاضر باهدف تعیین دقت الگوریتم جنگل تصادفی در برآورد آبدهی قنات‌ها دشت مشهد – چناران طرح‌ریزی‌شده است. برای این منظور از اطلاعات 78 قنات موجود در آبخوان مشهد-چناران استفاده شد. از این تعداد 70 درصد برای آموزش و 30 درصد داده‌ها برای ارزیابی مدل جنگل تصادفی در محیط نرم‌افزار R استفاده شد. نتایج تعیین اهمیت عوامل مؤثر بر آبدهی قنات‌ها آبخوان مشهد-چناران نشان داد که از بین هفت عامل موردبررسی، مهم‌ترین عوامل در آبدهی قنات‌ها دشت مشهد-چناران، خصوصیات نوع و هندسه قنات (طول قنات و عمق مادر چاه) و ضریب آبگذری ویژه آبخوان است. درنهایت نتایج ارزیابی دقت الگوریتم جنگل تصادفی در برآورد آبدهی قنات‌ها آبخوان مشهد-چناران نشان داد که مدل جنگل تصادفی با ضریب تبیین (R2) 0/91 و 0/85 به ترتیب در مرحله آموزش و آزمون و هم‌چنین ضریب نش ساتکلیف 0/83 و 0/76 برای این دو مرحله، دارای دقت قابل قبولی می‌باشد. با استفاده از مدل RF ایجادشده در این تحقیق، می‌توان تأثیر سناریوهای مختلف احیا و مدیریت قنات مانند افزایش طول تره‌کار و هم‌چنین عمق مادر چاه را بر دبی قنات قبل از اجرای اقدامات شبیه‌سازی کرد.

https://www.wmji.ir/article_736752_3d7f3245e1ca0ec34988431e3f36e529.pdf

انجمن آبخیزداری ایران ترویج و توسعه آبخیزداری 2645-4777 14 52 2026 05 22 The Role of Watershed Management Projects in the Socio-Economic Development of Local Communities (Case Study: Deh-Namak Watershed, Aradan County) نقش پروژه‌های آبخیزداری در توسعه اقتصادی–اجتماعی جوامع محلی (مطالعه موردی: حوزه آبخیز ده‌نمک شهرستان آرادان) 20 34 736753 10.22034/wmji.2026.2075814.1132 FA پیمان اکبرزاده محقق پژوهشی، گروه جنگل و مرتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان زنجان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، 0009-0008-8341-4837 مهران اکبرزاده دکتری تخصصی مهندسی محیط زیست، دانشگاه ملایر، پژوهشکده انگور ، همدان، ایران. ایمیل: mehran.akbarzadeh@stu.malayeru.ac.ir 0009-0009-7434-5574 Journal Article 2025 10 26 Watershed management projects, as an integrated approach to natural resource management, play a key role in sustainable development of local communities, particularly in semi-arid regions. The present study aimed to examine the impact of watershed management projects on the socio-economic development of residents in Deh-Namak watershed of Aradan County. The statistical population consisted of the local residents, and using Cochran’s formula adjusted for a finite population, a sample size of 141 individuals was selected through stratified random sampling. Data were collected using a questionnaire consisting of 12 items across three dimensions—economic, social, and environmental. The validity of the instrument was confirmed by experts, and its reliability was verified through Cronbach’s alpha (Higher than 0.7). Data analysis was performed using SPSS version 26 through exploratory factor analysis (EFA), confirmatory factor analysis (CFA), and structural equation modeling (SEM). The results indicated that the mean scores of the environmental (3.89), economic (3.78), and social (3.52) dimensions were all higher than the theoretical average (3). The EFA identified three factors explaining 81.27% of the variance, with the environmental dimension being the strongest (44.61%), followed by the economic (22.38%) and social (14.28%) dimensions. The CFA model demonstrated acceptable goodness-of-fit indices (χ²/df = 1.69, CFI = 0.991, RMSEA = 0.041). The results of SEM showed that the social dimension (β = 0.72) had the strongest direct effect on overall satisfaction, while the environmental dimension exerted a significant indirect effect (1.02) through the economic and social pathways. Overall, the findings highlighted substantial success of the projects in environmental improvement, moderate economic impacts, and limited social participation. It is recommended that community-based watershed management (CBWM), establishment of local councils, and participatory training programs be implemented to bridge the social gap and achieve sustainable development. پروژه‌های آبخیزداری به‌عنوان رویکردی یکپارچه در مدیریت منابع طبیعی، نقش کلیدی در توسعه پایدار جوامع محلی، به‌ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک، ایفا می‌کنند. این پژوهش باهدف بررسی تأثیر پروژه‌های آبخیزداری بر توسعه اقتصادی–اجتماعی ساکنان حوزه آبخیز ده‌نمک شهرستان آرادان انجام شد. جامعه آماری شامل ساکنان این حوضه بود که با استفاده از فرمول کوکران و اصلاح برای جمعیت محدود، حجم نمونه ۱۴۱ نفر تعیین و به روش تصادفی طبقه‌ای انتخاب شد. ابزار پژوهش پرسشنامه‌ای با ۱۲ گویه در سه بعد اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی بود که روایی آن توسط کارشناسان تأیید و پایایی آن با آلفای کرونباخ (بالاتر از 0/7) اثبات شد. تحلیل داده‌ها با نرم‌افزار SPSS نسخه 26 و روش‌های تحلیل عاملی اکتشافی (EFA)، تأییدی (CFA) و معادلات ساختاری (SEM) انجام گرفت. نتایج نشان داد میانگین نگرش در بعد زیست‌محیطی (3/89)، اقتصادی (3/78) و اجتماعی (3/52) بالاتر از میانگین نظری (3) است. تحلیل عاملی اکتشافی سه عامل را شناسایی کرد که 81/27 درصد از واریانس را تبیین می‌کنند؛ بعد زیست‌محیطی با 44/61 درصد قوی‌ترین عامل بود. مدل CFA با شاخص‌های برازش (1/69=, χ²/df0/991= CFI0/041= RMSEA) تأیید شد. مدل SEM نشان داد بعد اجتماعی (0/72 β=) بیش‌ترین اثر مستقیم بر رضایت کلی دارد، درحالی‌که بعد زیست‌محیطی از طریق مسیرهای اقتصادی و اجتماعی، اثر غیرمستقیم قوی (1/02) ایجاد می‌کند. یافته‌ها حاکی از موفقیت چشمگیر پروژه‌ها در بهبود محیطی، تأثیر متوسط در اقتصاد و ضعف در مشارکت اجتماعی است. پیشنهاد می‌شود با اجرای مدل مدیریت آبخیزداری جامعه‌محور (CBWM)، تشکیل شوراهای محلی و آموزش مشارکتی، شکاف اجتماعی پر شود تا توسعه پایدار محقق گردد.

https://www.wmji.ir/article_736753_effe2be22d36922f9e1fdd73e886d509.pdf

انجمن آبخیزداری ایران ترویج و توسعه آبخیزداری 2645-4777 14 52 2026 05 22 Evaluation of the Application of the WASP Model in Investigating the Impact of Human Pollution on Water Quality (Case Study: Atrak River) ارزیابی کاربرد مدل WASP در بررسی تأثیر آلودگی انسانی بر کیفیت آب (مطالعه موردی: رودخانه اترک) 35 45 736754 10.22034/wmji.2026.2077211.1133 FA غلامحسین اکبری دانشیار گروه مهندسی عمران آب و سازه‌های هیدرولیکی، دانشگاه بجنورد، بجنورد، ایران، 0000-0001-6386-1156 صادق پرتانی استادیار گروه مهندسی عمران آب و سازه‌های هیدرولیکی، دانشگاه بجنورد، بجنورد، ایران ایمان لطفی کارشناس ارشد گروه مهندسی عمران آب و سازه‌های هیدرولیکی، دانشگاه بجنورد، بجنورد، ایران 0009-0002-3717-5181 Journal Article 2025 11 09 In this study, the WASP model was used for the water quality of the Atrak River located in the Hesar Garmkhan area of Bojnord. For this purpose, during the months of April to June and July to December 2023, the indices and parameters of Enterococcus faecalis, total coliforms, Escherichia coli, water temperature, nitrate nitrogen, and total nitrogen were simulated. The simulation of the above parameters was carried out in three stages: the first stage in the months of July to December, the second stage in the months of April to June, and the third stage, total nitrogen in the months of April to June and July to December. So that the results obtained were almost similar to the results obtained from the measured observations, and the Root Mean Square Error (RMSE) also confirmed this. For the first and second stages, the results related to the accuracy of the model indicate an error of less than 0.08 for the simulation of parameters, as well as an error of less than 0.04 for Escherichia coli and an error of less than 0.02 for nitrate nitrogen, which is considered an acceptable accuracy. For the third stage, the results related to the accuracy of the model indicate an error of less than 0.04 for the simulation of total nitrogen, which is considered an acceptable accuracy. Based on the results obtained, the WASP model has very good accuracy in simulating the Atrak River located in the Hesar-e-Garmkhan area and can be suggested as a suitable model for simulating the river. آلودگی آب‌های سطحی عموماً در اثر عوامل بیماری‌زا، مواد مغذی، پلاستیک‌ها، مواد شیمیایی مانند فلزات سنگین، آفت‌کش‌ها، تخلیه زباله‌های صنعتی به رودخانه‌ها ایجاد میشود هم‌چنین آب آشامیدنی باکیفیت خوب برای زندگی ضروری است. لذا در این پژوهش از مدل WASP برای کیفیت آب رودخانه اترک واقع در محدوده حصارگرم‌خوان بجنورد استفاده‌شده است. بدین منظور در ماه‌های فروردین تا خرداد و تیر تا آذر سال 1402 پارامترهای انتروکوکوس‌فکالیس و کلی‌فرم‌کل و اشریشیاکلی و دمای آب و نیتروژن نیترات و نیتروژن کل شبیه‌سازی شدند. شبیه‌سازی پارامترهای فوق در سه مرحله، مرحله اول در ماه‌های تیر تا آذر و مرحله دوم در ماه‌های فروردین تا خرداد و مرحله سوم نیز نیتروژن کل در ماه‌های فروردین تا خرداد و تیر تا آذر به دلیل مقایسه ماه‌های مختلف سال انجام شد. به‌طوری‌که نتایج حاصل از آن تقریباً مشابه نتایج حاصل از مشاهدات اندازه‌گیری شده بود و خطای جذر میانگین مربعات (RMSE) هم این موضوع را تأیید کرد. برای مرحله اول و دوم نتایج مربوط به‌دقت مدل نشان‌دهنده‌ی خطای کم‌تر از 0/08 برای شبیه‌سازی پارامترها و هم‌چنین خطای کم‌تر از 0/04 برای اشریشیاکلی و خطای کم‌تر از 0/02 برای نیتروژن نیترات است که از دقت قابل قبولی به شمار می‌رود. برای مرحله سوم نیز نتایج مربوط به‌دقت مدل نشان‌دهنده‌ی خطای کم‌تر از 0/04 برای شبیه‌سازی نیتروژن کل است که از دقت قابل قبولی به شمار می‌رود. بر اساس نتایج فوق مدل WASP دقت بسیار خوبی در شبیه‌سازی رودخانه اترک واقع در محدوده حصارگرم‌خوان داشته و می‌توان آن را به‌عنوان یک مدل مناسب برای شبیه‌سازی در رودخانه پیشنهاد کرد.

https://www.wmji.ir/article_736754_85e3e7cba14604d4e588525f6b810ce6.pdf

انجمن آبخیزداری ایران ترویج و توسعه آبخیزداری 2645-4777 14 52 2026 05 22 Effect of mechanical restoration methods in rangelands on plant diversity and carbon storage (Case study: Arangeh watershed) تأثیر احیاء مکانیکی مراتع بر ذخایر کربن و تنوع گیاهی (مطالعه موردی: حوزه آبخیز ارنگه) 46 54 736755 10.22034/wmji.2026.2080495.1135 FA حامد فرضی دکتری علوم مرتع، اداره کل منابع طبیعی استان البرز زینب جعفریان استاد گروه علوم و مهندسی مرتع، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری رضا تمرتاش دانشیار گروه علوم و مهندسی مرتع، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری محمدرضا طاطیان دانشیار گروه علوم و مهندسی مرتع، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری منصوره کارگر دکتری علوم مرتع، سازمان جهاد کشاورزی استان مازندران خسوس رودریگو کومینو دانشیار گروه جغرافیای فیزیکی و منطقه‌ای دانشگاه گرانادا، اسپانیا Journal Article 2025 12 12 Plants, through their photosynthesis, are primarily responsible for the entry of carbon and complete its storage cycle in the ecosystem. It seems that differences in the quantitative and qualitative ability of plants at the individual level and, consequently, plant diversity at the community level are the most important factors in the differences in the ability of different communities to store carbon. The purpose of the present study was to investigate the effects of mechanical restoration methods on the relationship between carbon stocks and species and functional diversity indices in the Arangeh watershed of Alborz province. Mechanical methods included gabion chekdam, mortar rock dam, mortar embankment, and a control site. Vegetation sampling was carried out in 400 one-square-meter plots during the growing season using a systematic-random method. In each plot, were measured functional characteristics of plants, biomass of aerial and underground organs, and were calculated litter and their carbon sequestration. In each transect, two soil samples were collected from two depths, 80 soil samples totally. Species and functional diversity indices were calculated using Fdiversity software. To investigate the relationship between carbon stocks, species, and functional diversity indices, was used multivariate linear regression using R software version 3.1.1. The highest amount of plant carbon stock and total soil carbon sequestration was observed in the gabion treatment. Rao, evenness, Shannon, and functional diversity indices were influential in total ecosystem carbon (p=0.003, R2=0.68). The highest coefficient of determination (R2) of regression analysis in the mortar stone and mortar bed treatments related to soil carbon sequestration were 0.82 and 0.57, respectively, and in the gabion treatment related to biomass carbon was 0.72. Totally, the effect of watershed management activities on carbon sequestration is a function of management factors, climatic conditions, type of restoration operations, and physical and biological conditions of the soil. To determine the most effective factors, it is recommended to prepare accurate data with sufficient repetition, simultaneously with restoration and improvement projects. گیاهان با عمل فتوسنتز خود مسئول اولیه ورود کربن و تکمیل‌کننده چرخه ذخیره‌ای آن در اکوسیستم هستند. به نظر می‌رسد تفاوت‌ها در توانایی کمی و کیفی گیاهان در سطح پایه گیاهی و به‌تبع آن تنوع گیاهان در سطح جامعه گیاهی مهم‌ترین عامل تفاوت در توانایی جوامع گوناگون در ذخیره کربن باشد. هدف از تحقیق حاضر بررسی اثرات اقدامات آبخیزداری بر ارتباط بین ذخایر کربن و شاخص‏های تنوع گونهای و کارکردی در حوزه آبخیز ارنگه استان البرز بود. اقدامات مکانیکی شامل سد گابیونی، سنگی ملاتی و کف بند ملاتی و یک سایت شاهد بودند. نمونهبرداری از پوشش گیاهی در فصل رویش به روش سیستماتیک- تصادفی در 400 پلات یک مترمربعی انجام گردید. در هر پلات ویژگیهای کارکردی گیاهان، زیست‌توده اندامهای هوایی و زیرزمینی اندازهگیری و میزان ترسیب کربن آن‌ها و لاشبرگ محاسبه شد. در هر ترانسکت تعداد دو نمونه خاک از دو عمق، در مجموع 80 نمونه خاک برداشت گردید. شاخصهای تنوع گونهای و کارکردی با استفاده از نرم‌افزار Fdiversity محاسبه شد. برای بررسی ارتباط بین ذخایر کربن، شاخصهای تنوع گونهای و کارکردی از رگرسیون خطی چند متغیره در نرمافزار R نسخه 3.1.1 استفاده شد. بیش‌ترین مقدار ذخیره کربن گیاهی و کل ترسیب کربن خاک در تیمار گابیون مشاهده گردید. شاخص‌های رائو، یکنواختی، شانون و تنوع کارکردی در کربن کل اکوسیستم تأثیرگذار بودند (0/003=p، 0/68=R2). بیش‌ترین ضریب تعیین (R2) آنالیز رگرسیون در تیمار سنگی ملاتی و کفبند ملاتی مربوط به ترسیب کربن خاک به ترتیب به میزان 0/82 و 0/57 و در تیمار گابیون مربوط به کربن زیست‌توده به میزان 0/72 بود. در کل اثر فعالیتهای آبخیزداری بر ترسیب کربن تابعی از عوامل مدیریتی، شرایط اقلیمی، نوع عملیات احیایی و شرایط فیزیکی و بیولوژیکی خاک است و برای تعیین مؤثرترین عوامل، توصیه می‌شود دادههای دقیق با تکرار کافی، هم‌زمان با پروژههای احیایی و اصلاحی تهیه گردد.

https://www.wmji.ir/article_736755_68326463e69c4f217cd8ddbfb63c692e.pdf

انجمن آبخیزداری ایران ترویج و توسعه آبخیزداری 2645-4777 14 52 2026 05 22 Zoning of Erosion Intensity in the Farokhi Dam Watershed Using the SWARA Decision-Making Model پهنه‌بندی شدت فرسایش در حوزه آبخیز سد فرخی با استفاده از مدل تصمیم‌گیری SWARA 55 61 736756 10.22034/wmji.2026.2079468.1134 FA جواد چزگی دانشیار، گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران. 0000-0002-8775-271X مسلم رستم پور دانشیار، گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران. Journal Article 2025 11 30 Soil erosion, as one of the most serious challenges of nature, causes land degradation and reduces the capacity of dams; therefore, soil erosion not only leads to the destruction of agricultural lands and vegetation, but also has a direct impact on the country's water resources by filling dam reservoirs. Dealing with this phenomenon requires careful planning, revitalization of vegetation through the implementation of rangeland and watershed management plans. This study was conducted with the aim of zoning the erosion intensity in the Farokhi Dam watershed in Qain County, South Khorasan Province, using the SWARA multi-criteria decision-making model. For this purpose, ten criteria including slope, slope direction, land use, vegetation, geology, geomorphology, precipitation, soil permeability, distance from the river, and soil texture were evaluated. After weighting the criteria using the SWARA model, the information layers were integrated in the GIS environment and a final erosion intensity map was produced and divided into three classes: low, medium, and severe. The results of the study showed that the slope and geology criteria had the greatest impact on the erosion of the region with a relative importance of 0.15 and 0.13, respectively. Also, based on the final map, about 29% of the basin is in the severe erosion class, which mainly corresponds to sloping units, marly geology, and poor vegetation. These areas are often concentrated in the vicinity of the main waterways and in the central parts of the basin where the population is higher. فرسایش خاک به‌عنوان یکی از جدی‌ترین چالش‌های طبیعت، موجب تخریب اراضی و کاهش ظرفیت سدها می‌شود؛ بنابراین، فرسایش خاک نه‌تنها به نابودی زمین‌های کشاورزی و پوشش گیاهی منجر می‌شود، بلکه با پر کردن مخازن سدها، تأثیر مستقیمی بر منابع آبی کشور دارد. مقابله با این پدیده نیازمند برنامه‌ریزی دقیق، احیای پوشش گیاهی از طریق اجرای طرح‌های مرتع‌داری و آبخیزداری می‌باشد. این مطالعه باهدف پهنه‌بندی شدت فرسایش در حوزه آبخیز سد فرخی در شهرستان قاین استان خراسان جنوبی و با بهره‌گیری از مدل تصمیم‌گیری چندمعیاره SWARA انجام شد. بدین منظور از ده معیار شامل شیب، جهت شیب، کاربری اراضی، پوشش گیاهی، زمین‌شناسی، ژئومورفولوژی، بارش، نفوذپذیری خاک، فاصله از رودخانه و بافت خاک مورد ارزیابی قرار گرفتند. پس از وزن‌دهی به معیارها با استفاده از مدل SWARA، لایه‌های اطلاعاتی در محیط سامانه اطلاعات جغرافیایی تلفیق و نقشه نهایی شدت فرسایش تولید و به سه طبقه کم، متوسط و شدید تقسیم شد. نتایج حاصل از بررسی نشان داد که معیار شیب و زمین‌شناسی به ترتیب بااهمیت نسبی 0/15 و 0/13 بیش‌ترین تأثیر را در فرسایش منطقه داشته است. هم‌چنین بر اساس نقشه نهایی حدود 29 درصد از حوضه، در کلاس فرسایش شدید قرار دارد که عمدتاً منطبق بر واحدهای شیب‌دار، زمین‌شناسی مارنی و پوشش گیاهی ضعیف هستند، این پهنه‌ها اغلب در مجاورت آبراهه‌های اصلی و در بخش‌های مرکزی حوضه که جمعیت بیش‌تر دارند، تمرکز یافته‌اند.

https://www.wmji.ir/article_736756_d91eaa6baccc6619cca7b620347c7e87.pdf

انجمن آبخیزداری ایران ترویج و توسعه آبخیزداری 2645-4777 14 52 2026 05 22 The effect of mechanical and biological watershed management measures on soil moisture (Case Study: Abmahi watershed) تأثیر اقدامات مکانیکی و بیولوژیک آبخیزداری بر تغییرات رطوبت خاک (مطالعه موردی: ‌آبخیز آب‌ماهی) 62 70 736757 10.22034/wmji.2026.2073495.1129 FA رویا قهرمانی دانش آموخته دکتری گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان 0009-0006-4360-3065 ابراهیم امیدوار دانشیار گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان، ایران. 0000-0002-8784-3646 سیامک دخانی استادیار گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان، ایران. Journal Article 2025 10 04 In the present study, in order to evaluate the effect of mechanical and biological watershed management measures implemented in the Ab-Mahi watershed on soil moisture, sampling was carried out at a depth of 30 cm using a randomized complete block design with seven treatments and three replications. The treatments included: gabion check dam, dry-stone check dam, cement–stone check dam, enclosure, almond planting, and the control sample. Data analysis was performed to compare the mean percentage of soil moisture in the different treatments using SPSS software. Duncan’s test was used to compare the treatment means. The results obtained from Duncan’s test showed that in assessing the effect of mechanical measures, the highest soil moisture belonged to the gabion check dam with 8.94 percent, and the lowest belonged to the control sample with 6 percent. The results obtained from the biological measures in the Ab-Mahi watershed showed that almond-planted areas, with 8.75 percent, had the highest soil moisture retention, followed by enclosed areas, and finally non-enclosed areas with 8.05 percent, which had the lowest effect. Therefore, based on the findings, it is recommended that a combination of mechanical and biological measures be used in watershed management programs in similar basins to improve soil moisture conservation. در پژوهش حاضر به‌منظور ارزیابی تأثیر اقدامات سازه‌ای و بیولوژیکی آبخیزداری انجام‌شده در حوزه‌ آب‌ماهی بر رطوبت خاک در قالب طرح آزمایشی بلوک‌های کامل تصادفی با هفت تیمار و سه تکرار از عمق 30 سانتی‌متری زمین، نمونه‌برداری انجام شد. تیمارها شامل: بند گابیونی، بند خشکه‌چین، بند سنگ و سیمانی، قرق، بادام‌کاری و نمونه شاهد بود. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها به‌منظور مقایسه میانگین درصد رطوبت خاک در تیمارهای مختلف، با استفاده از نرم‌افزار SPSS انجام شد. جهت مقایسه میانگین تیمارها از آزمون دانکن استفاده گردید. نتایج حاصل از آزمون دانکن نشان داد که در ارزیابی تأثیر اقدامات سازه‌ای بیش‌ترین میزان رطوبت مربوط به بند گابیونی به مقدار 8/94 درصد و کم‌ترین آن به مقدار شش درصد مربوط به نمونه شاهد است. نتایج حاصل از اقدامات بیولوژیک در حوضه آب‌ماهی نشان داد که مناطق بادام‌کاری شده به مقدار 8/75 درصد در حفظ رطوبت بیش‌ترین، سپس مناطق قرق شده و درنهایت مناطق قرق نشده به میزان 8/05 درصد کم‌ترین تأثیر را داشته است؛ بنابراین، با توجه به نتایج پژوهش، توصیه می‌شود در حوضه‌های با شرایط مشابه، به‌کارگیری هم‌زمان اقدامات سازه‌ای و بیولوژیکی مدنظر قرار گیرد تا ظرفیت حفظ رطوبت خاک به‌طور مؤثرتری تقویت شود.

https://www.wmji.ir/article_736757_1de1b2f7beff30709f8aa4354c3d1f6f.pdf