مفهوم تاب‌آوری در برابر بلایای طبیعی در مدیریت جامع حوزه آبخیز

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی‌ارشد مهندسی آبخیزداری (حفاطت آب و خاک)، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی
2 دانشیار گروه آموزشی منابع طبیعی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی و عضو پژوهشکده مدیریت آب، دانشگاه محقق اردبیلی، نویسنده مسئول
3 دانشیار گروه آموزشی منابع طبیعی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی و عضو پژوهشکده مدیریت آب، دانشگاه محقق اردبیلی
4 استادیار گروه آموزشی منابع طبیعی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی و عضو پژوهشکده مدیریت آب، دانشگاه محقق اردبیلی
چکیده
مقاله حاضر با هدف تبیین نقش و جایگاه تاب‌آوری در برابر بلایای طبیعی در مدیریت جامع حوزه‌های آبخیز تدوین شده است. در دهه‌های اخیر به‌سبب وقوع بلایا و مخاطرات محیطی مختلف با منشأ طبیعی و انسانی با داشتن اثرات نامطلوب انسانی و بوم‌شناختی، رویکرد استفاده از مفهوم تاب‌آوری در برابر بلایای طبیعی مطرح شده است. هر چند دهه بین‌المللی کاهش بلایای طبیعی از ابتدای ژانویه 1990 و بر اساس قطعنامه 44 -236 سازمان ملل شروع شده و هدف آن شامل کاهش خسارت‌های جانی، اقتصادی و اجتماعی ناشی از مخاطرات طبیعی بوده است. اما به‌طور جدی، با تصویب سند هیوگو در سال 2005، افزایش تاب‌آوری جوامع مد نظر قرار گرفت. در واقع، به‌سبب افزایش میزان مخاطرات جهانی و اهمیت مقابله با آن‌ها، در سال‌های 2015-2005 اهتمام ویژه‌ای در راستای‌ کاهش مخاطرات طبیعی و افزایش تاب‌آوری جوامع محلی انجام شد. با این حال طبق مرور مطالعات انجام شده، در راهبردهای مدیریت جامع حوزه‌های آبخیز کشور هنوز مفهوم واقعی تاب‌آوری در برابر بلایای طبیعی، جایگاه واقعی خود را به‌منظور اتخاذ اقدامات مورد نیاز متناسب با شرایط و موقعیت‌ها و نیز تنوع بلایا پیدا نکرده است. بروز خسارات جبران‌ناپذیر جانی، روحی-روانی، مالی و محیط زیستی مختلف طی سال‌ها و ماه‌های اخیر در نقاط مختلف کشور مهر تأییدی بر عدم اتخاذ این رویکرد بوده است. بنابراین، تأکید بر این است که برنامه‌های مدیریت آبخیز در جهت کاهش و مهار بلایای طبیعی بهتر است در چارچوب تاب‌آوری طرح‌ریزی و اجرا شوند. نتایج حاصل از این تحقیق می‌تواند مبنایی علمی و کلیدی برای محققان، مسئولان اجرایی و مدیران حوزه‌های آبخیز کشور قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Concept of Disaster Resilience in Integrated Watershed Management

نویسندگان English

M. Parsazadeh Kelvanaq 1
A. Esmali Ouri 2
R. Mostafazadeh 3
Z. Hazbavi 4
چکیده English

The present paper is designed to explain the role and position of natural disasters in the integrated management of watersheds. In the last decades, the concept of disaster resilience has been proposed due to the occurrence of various disasters and environmental hazards with natural and human origins having adverse anthropogenic and ecological effects. However, the international decade for natural disaster reduction (IDNDR) was started from January 1990 according to Resolution 236/44 of the united nation (UN) with the aim of reducing natural disasters induced of human, economic, and social damages. But, with the ratification of the Hyogo framework in 2005, the resilience enhancement was seriously considered alongside disaster reduction. Also, because of the increasing global risk levels and the importance of tackling them, during the 2005-2015 period, sound attentions and efforts were done in respect to natural disaster reduction and increasing resilience of local communities. Nevertheless, according to the literature review, the sound concept of disaster resilience still not holds its real place in the country's comprehensive watershed management strategies related to situations and circumstances and the variety of disasters. The incidence of irreparable damages to human, mental, financial, and environmental damages in recent years and months in different parts of the country confirms this important note. The concepts explained in this research could be considered as a scientific and key baseline for researchers, executives, and watershed managers.

کلیدواژه‌ها English

Managerial Policy
Resilient livelihoods
Vulnerability
Watershed Security