تاب‌آوری آبخیز: مفهوم و ضرورت

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری دانشگاه تربیت مدرس
2 استاد گروه مهندسی آبخیزداری دانشگاه تربیت مدرس و رئیس انجمن آبخیزداری ایران، نویسنده مسئول
3 استاد گروه برنامه‌ریزی اجتماعی شهری و منطقه ای دامشگاه علامه طباطبائی
چکیده
در حال حاضر بلایای طبیعی و دخالت‌­های انسانی از دلایل اصلی مشکلات موجود در مقیاس حوزه‌­های آبخیز است، از این‌رو مدیریت این چالش‌­ها از مشکلات اصلی کنونی مدیران آبخیزها تلقی می‌­شود. با وجود این، رویکردهای امروزی مدیریت منابع حوزه‌­های آبخیز پاسخ­گوی مناسبی برای مشکلات حاضر نبوده است، به‌­نحوی که دامنه و نوع مشکلات وارده بر محیط‌زیست همواره در حال افزایش و خارج از آستانه تحمل بوم­‌سازگان است. همان‌طور که جوامع در جهت بهبودی پس از بلایا تلاش می‌‌کنند و پیش به آینده جلو می‌‌روند، تاب‌آور نمودن حوزه‌های آبخیز به معنای کمک به مدیریت بهتر سامانه‌های طبیعی یا بازسازی سریع‌تر در مواجهه با مخاطرات در آینده است. از این­رو، رویکرد ارزیابی تاب‌آوری به‌­عنوان راه‌کاری نوین برای تقویت سامانه‌­های چند بعدی مانند حوزه­‌های آبخیز، با استفاده از ظرفیت­‌های آن مطرح شده و تعاریف، شاخص‌ها و الگو­های سنجشی متفاوتی در رابطه با آن شکل گرفته است. حال آن­که تاکنون کاربست رویکرد تحلیل جامع تاب‌آوری در سامانه‌­های پویا و پیچیده حوزه‌­های آبخیز با در نظر گرفتن ابعاد کلیدی مؤثر در آن خصوصا در داخل کشور مفهوم‌سازی و گزارش نشده است. بر همین اساس نوشتار پیش‌­رو، تلاشی برای مفهوم‌سازی تاب‌آوری حوزه­‌های آبخیز کشور به‌منظور تبیین دورنمای مفید برای درک تصمیمات مدیریتی و تغییرات مربوط به منابع طبیعی در راستای مدیریت جامع حوزه‌­های آبخیز محسوب می‌‌شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Watershed Resilience: Concept and Necessity

نویسندگان English

Parisa Farzi 1
Seyed Hamidreza Sadeghi 2
Mahmoud Jomehpour 3
چکیده English

Nowadays, natural disasters and human interventions are the main causes of problems at the watershed scale, hence, the management of such challenges is considered as one of the major problems. However, the present approaches for the management of the watershed resource do not appropriately handle the current issues. So that the scope and type of environmental issues are ever increasing and stand beyond the ecosystem tolerance. As communities strive for recover from disasters and move forward, resilient watersheds facilitate better management of natural systems against future hazards. Towards this, the resilience assessment approach has been proposed as a novel approach using existing potentials and pertinent definitions, indicators, and measurement patterns to strengthen multidimensional systems such as watersheds. Since the application of resilience analysis approach in dynamic and complex, it has not been conceptualized and reported until now in watershed systems. Accordingly, the present endeavor is an attempt to conceptualize the resilience of watersheds in order to provide a useful perspective for understanding management decisions and changes related to natural resources in the context of comprehensive watershed management.

کلیدواژه‌ها English

Conceptual modeling
Ecosystem capacity
Integrated watershed management
Land use planning
Watershed flexibility