توزیع مکانی شاخص‌های تمرکز بارندگی روزانه و ماهانه در ایستگاه‌های باران‌سنجی استان آذربایجان غربی

نویسندگان
1 دانش آموخته کارشناسی ارشد مهندسی آبخیزداری، دانشگاه ارومیه، ایران
2 دانشیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ایران و نویسنده مسؤل:
3 دانشیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ایران
چکیده
بارش یک متغیر هواشناسی است که به‌طور عمده در مقیاس‌های روزانه، فصلی، ماهانه و سالانه مورد مطالعه قرار می‌گیرد و درک تغییرات بارش در بازه‌های زمانی مختلف و همبستگی آن‌ها برای ارزیابی خطر سیلاب و استفاده از منابع آب از اهمیت زیادی برخوردار است. درصد بالای تمرکز کل بارش سالانه، در چند روز بسیار بارانی می‌تواند خطر بروز سیل و فرسایش خاک را افزایش دهد. لذا در این پژوهش الگوی مکانی تمرکز بارش، با استفاده از شاخص تمرکز بارندگی روزانه (CI) و شاخص تمرکز بارندگی ماهانه (PCI) در مقیاس سالانه و فصلی در 26 ایستگاه باران‌سنجی استان آذربایجان غربی در مدت 41 سال (1397-1356) ارزیابی شد. سپس نقشه پهنه‌بندی تمرکز بارندگی در مقیاس‌های سالانه و فصلی با استفاده از روش کوکریجینگ معمولی با متغیر کمکی ارتفاع تهیه شد. نتایج پهنه‌بندی تمرکز بارندگی نشان داد که بر اساس شاخص CI در مقیاس سالانه ایستگاه آلاسقل در جنوب شرقی استان و ایستگاه‌های بدوی، سیاه‎چشمه و رازی در غرب استان دارای تمرکز بارندگی یکنواخت‌ بوده، اما بر اساس شاخص PCI قسمت‌های شمال و شمال‌غرب استان دارای توزیع یکنواخت‌تری از بارندگی ماهانه نسبت به سایر مناطق مورد مطالعه در استان آذربایجان غربی بوده است. شاخص‌های تمرکز بارندگی در سایر ایستگاه‌ها دارای مقادیر نسبتاً نزدیکی بوده و تفاوت زیادی نداشته که نشان از همبستگی مثبت بین دو شاخص است، که شاخص CI متناسب با PCI بوده است. هم‌‍‌‌چنین نتایج نشان داد که تغییرات سالانه مقادیرCI  با درصد بارش‌های سالانه که طی 15درصد از روزهای بارانی رخ می‌دهد بیش‌ترین ارتباط را دارد. بنابراین، ناهمگنی روزانه بارندگی در طول یک‌سال با بهترین میزان درصد بارندگی‌های 15درصد از روزهای بارانی در منطقه مورد مطالعه دارای ارتباط است و فصلی بودن توزیع بارندگی در طول یک‌سال را می‌توان با ناهمگنی بارندگی روزانه توجیه کرد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Spatial Distribution of Daily and Monthly Rainfall Concentration Indicators in Rain Gauge Stations of West Azerbaijan Province

نویسندگان English

A. Mirzayi Hasanlo 1
H. Abghari 2
Mehdi Erfanian 3
چکیده English

Rainfall as a meteorological variable is studied in daily, quarterly, monthly and annual time scale, therefore understanding the changes in rainfall over different time periods is important to assess the risk of flooding and water resources managemnet. Occurance of a high percentage of rainfall in a short rainy  day can increase the risk of flooding and soil erosion. Therefore, in this study, the spatial pattern of rainfall concentration was evaluated using daily rainfall concentration index (CI) and monthly rainfall concentration index (PCI) on an annual and seasonal scale in 26 rainfall stations of West Azerbaijan province for 41 years (1397-1356). Then, the zoning map of the concentration index on annual and seasonal scales were prepared using the Co-Kriging method and elevation data. According to the annual CI index, Alasgal station in the southeast of the province and primitive stations, Siah Cheshmeh and Razi in the west of the province had a uniform rainfall concentration, but according to PCI index, the northern and northwestern parts of West Azerbaijan province have more uniform distribution of monthly rainfall than the other study areas. The CIs at other stations had relatively similar values ​​and did not differ much, indicating a positive correlation between the CI and PCI. The results also showed that annual changes in CI values ​​are most associated with the percentage of annual rainfall that occurs during 15% of rainy days. Therefore, the daily heterogeneity of rainfall during a year is related to the best percentage of rainfall of 15% of rainy days in the study area, and the seasonal distribution of rainfall over a year can be justified to some extent by the heterogeneity of daily rainfall.

کلیدواژه‌ها English

Rainfall
Rainfall Concentration Index
Lorenz Curve
West Azerbaijan Province