تحلیل مکانی و زمانی فرسایندگی باران در ایران طی شش دهه گذشته

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران
2 استادیار، گروه مهندسی منابع طبیعی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس ،ایران و نویسنده مسئول؛
چکیده
فرسایندگی باران معمولأ در قالب شاخص‌­های فرسایندگی مبتنی بر خصوصیات بارندگی بیان می‌­شود. تاکنون شاخص‌­های مختلفی ارائه شده‌اند که از میان آن‌­ها عامل فرسایندگی باران (R) در معادله جهانی هدررفت خاک(RUSLE)از مقبولیت بیشتری در دنیا برخوردار است..هدف از تحقیق حاضر، محاسبه و مدل‌سازی عامل فرسایندگی باران در کشور با استفاده از داده‌­های 27 ایستگاه سینوپتیک طی 64 سال آماری 1330 تا 1393 با روش‌­های میان‌یابی و تحلیل زمانی روند آن با آزمون من- کندال می‌­باشد. با مرور مطالعات و تحقیقات انجام شده در سطح جهان و با توجه به محدود بودن ایستگاه­‌های مجهز به باران‌­نگار و برخی عوامل دیگر، شاخص فورنیه اصلاح شده که براساس آمار بارندگی ماهانه قابل محاسبه است، مورد استفاده قرار گرفت پس از محاسبه عامل فرسایندگی باران برای ایستگاه­‌های مورد نظر، نقشه فرسایندگی باران ترسیم گردید و برای نشان دادن همبستگی مکانی بین داده‌­های فرسایندگی باران از ترسیم نیم‌تغیرنما با نرم افزار GS+ استفاده گردید که واریوگرام خطی با میزان صفر بهترین همبستگی بین داده‌­ها را مدل کرد. هم­چنین، برای بررسی میزان عامل فرسایندگی باران از روش‌­های میان‌یابی  روش عکس فاصله، میان‌یابی  چند جمله­‌ای جهانی، میان‌یابی  موضعی و کریجینگ استفاده شده و برای انتخاب بهترین روش میان‌یابی  از شاخص‌­های آماری ریشه میانگین مربعات خطا و میانگین قدر مطلق خطا استفاده شد. نتایج نشان داد که روش کریجینگ با ریشه میانگین مربعات خطا برابر با 94/28 و میانگین قدر مطلق خطا برابر با 96/20 بهترین روش می‌­باشد. بر این اساس، می‌­توان کشور را به پنج منطقه از نظر فرسایندگی باران تقسیم‌­بندی نمود و مناطق نیمه‌­خشک بالا­ترین فرسایندگی باران را دارند. هم‌­چنین این مناطق دارای روند افزایشی عامل فرسایندگی هستند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Spatio-temporal of Rainfall Erosivity in Iran at Six Past Decades

نویسندگان English

Mina Eghtedarnezhad 1
Ommolbanin Bazrafshan 2
چکیده English

Rainfall erosivity is usually expressed in terms of erosion indices based on rainfall characteristics. Various indices have been presented so far, among which the erosive factor (R) in the global soil loss equation (RUSLE) is more popular in the world. The aim of this study is modeling of rainfall erosivity index using 27 sinoptic station and trend analysis with Mann-Kendal test during 1951-2014. A modified Fornier index, which can be calculated on the basis of monthly rainfall, was used by reviewing worldwide research and also by the lack of stations. After calculating the rainfall erosivity factor, the rainfall erosivity map was mapped and semi-variogram map with GS+ software was used to show the spatial correlation. For interpolation of erosivity index was used from IDW, GPI, LPI and Krigging. Root mean square error indices and mean absolute error values were used to select the best mediation method. The results showed that the Kriging method with root mean square error of 0.8 and absolute mean error of 0.8 is the best method. Thus, the country can be divided into five regions which semi-arid regions have the highest rainfall erosivity. Also, these regions have a increasing trend of rainfall erosivity.

کلیدواژه‌ها English

Geostatistical
Variogram
Interpolation