ارزیابی تاثیر مقیاس‌ زمانی و مکانی بر رسوبدهی حوضه‌های کوچک در منطقه سنگانه

نویسندگان
1 استادیار بخش حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد، ایران، نویسنده مسئول،
2 کارشناس ارشد بخش حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد، ایران
چکیده
ارزیابی داده‌های اندازه‌گیری شده فرسایش خاک و تغییرات آن‌ها در مقیاس‌های زمانی و مکانی مختلف، به‌منظور پیشرفت دانش فرسایش خاک، ارزیابی مدل‌های فرسایش خاک و طراحی آزمایش‌های فرسایش خاک حیاتی است. در این راستا، تحقیق حاضر با هدف ارزیابی رسوبدهی حوضه‌های کوچک واقع در مراتع نیمه‌خشک ایران طرح‌ریزی‌شده است. برای این منظور، پنج حوضه کوچک با ابعاد متفاوت (بین 1000 تا 17000  مترمربع) در آبخیز سنگانه واقع در استان خراسان رضوی به مخازن جمع‌‌آوری رواناب و رسوب مجهز شدند. رواناب و رسوب ناشی از رگبارهای حاصل از 55 واقعه طی دوره 1395-1385 مورد مقایسه و ارزیابی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که حداکثر مقدار رسوب طی فصل بهار و به‌دلیل بارش‌های شدید باران، فراهمی رسوب در مسیر و عدم رشد کافی پوشش گیاهی، منتقل شده است. هم‌چنین نتایج دلالت بر آن دارد که یک واقعه حداکثری (با دوره بازگشت بالا) به‌تنهایی می‌تواند میانگین داده‌ها را تغییر دهد، به‌گونه‌ای‌که حدود 50 درصد رسوب تنها توسط 3/7 درصد وقایع ایجاد شده است. در نهایت ارزیابی تغییرات رسوب ویژه با افزایش مساحت سامانه جمع‌آوری کننده (مساحت آبخیز) دلالت بر رابطه کاهنده و غیرخطی بین آن‌ها دارد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analyzing temporal and spatial scale effect on sediment yield of micro-watershed in Sanganeh area

نویسندگان English

Hamzeh Noor 1
Seyed Hossein Rajaei 2
Ali Bagherian Kalat 2
Reza Sedigh 2
چکیده English

Analysis of measured soil erosion data and its variability are critical for advancing erosion science, evaluating soil erosion models, and designing erosion experiments. The present study aimed to evaluate the measured sediment yield data at micro-watershed in Iranian semi-arid rangeland. Towards this attempt, five micro-watersheds with different size (1000 m2-17000 m2) were gauged in Sanganeh watershed, Khorasan Razavi Province, Iran. Storm-wise runoff and sediment was collected at the outlet of each watershed. In this study, sediment yield from micro-watersheds for 55 events over the years 2006 to 2016 were compared and evaluated. The results showed that the maximum of sediment yield were transported in spring due to high rainfall intensity, sediment availability and insufficient vegetation growth. The results also, indicated that mean sediment yield can be changed by a single event (high return period), because approximately a 50% of the sediment yield is produced by only a 7.3% of events. Finally, in current study, a decreasing non-linear relationship between special sediment yield and watershed size was founded.

کلیدواژه‌ها English

Erosion plot
Rangeland hydrology
Sediment delivery Ratio
Scale dependency
Soil erosion