علل تخریب انواع دروازه‎ و مقایسه‎ هزینه آن‎ها در سامانه‏‌های پخش‎سیلاب مطالعه موردی: ایستگاه آبخوان‌داری کوثر

نویسندگان
اعضا هیئت علمی بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شیراز، ایران.
چکیده
 سامانه‎ پخش‎سیلاب با اهدافی چون گردآوری آب، تغذیه‎ مصنوعی آبخوان و بهره‌برداری بهینه از سیلاب، یکی از راهکارهای مدیریت منابع آب در مناطق خشک و نیمه‌خشک است. دروازه، سازه‌ای مهم در این سامانه است که بررسی‌های انجام شده، تناسب و سازگاری دو نوع قائم و مایل (تیپ1 و 2) آن را در طرح‌های پخش‌سیلاب تأیید می‌کند. در این تحقیق یکی از سامانه‌های مستقل گسترش‎سیلاب در ایستگاه تحقیقات آبخوانداری کوثر در دشت گربایگان فسا انتخاب و علل تخریب و عملکرد  فنی– اقتصادی انواع دروازه‌ها، در سیلاب سال 1382، ارزیابی شد. به این منظور میزان تخریب‎ها، با اندازه‌گیری مستقیم صحرایی جمع‌آوری گردید. بررسی‌های انجام شده بیانگر آن است که علت تخریب دروازه‌ها، عدم کنترل سیلاب ورودی، فرسایش خاکریزهای مجاور دیواره‌ها، زیرشویی دروازه‌ها، ناپایداری و تخریب دیواره‌های جانبی آن‎ها می‌باشد. نتایج نشان می‌دهد، در نتیجه‌ سیلاب خشکه رود بیشه‎زرد در سال 1382 با بده‌ 300 متر مکعب برثانیه (داده‎های موجود در بانک اطلاعاتی ایستگاه)، میزان تخریب دروازه‌های مایل تیپ 1 نسبت به مایل تیپ2 و قائم بیشتر است. همچنین بیشترین و کمترین هزینه‌ی احداث دروازه، به ترتیب مربوط به مایل تیپ 1 و قائم می‌باشد. در صورتی می‌توان از تمام قابلیت‌های گنجایش شبکه برای آبگیری استفاده کرد که دروازه‌هایی پایدارتر از نوع مایل تیپ1 احداث شوند. از آنجا که نسبت هزینه‌ی دروازه‌ مایل تیپ2 به قائم6/. بوده و از استحکام خوبی نیز بر خوردار است، به عنوان گزینه‌ مناسب توصیه می‌گردد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Factors affecting collapse in gates and its economic consequences in the flood water spreading systems (case study: kowsar aquifer management station)

نویسندگان English

Gholamreza Ghahari
Sayeed Hamid Mesbah
چکیده English

Flood water spreading (FWS) is one of the water resources management strategies in arid and semi-arid regions aiming at water harvesting, artificial aquifer recharge and optimum utilizing of floodwater. There are three kinds of drops (gates); vertical and inclined (type 1 and 2), as the main structure of a floodwater spreading system which is susceptible to collapse due to flooding damages. In this research, one of the independent systems of FWS was selected in Kowsar research station in Gareh Bygone, Iran in order for evaluation of technical and economic analysis of drops’ collapse. The study is performed by direct observation and fieldwork. Results show that the main causes of collapses are erosion of embankment, piping of drop and instability collapse of side walls. Contrary to even of flood discharge of Bisheh Zard1, at flood events in 2003, the results show that the amount of destruction in an inclined drop is more than the vertical drop. Inclined drop 1 and vertical drops are the less and the most expensive, respectively. Therefore, inclined drop 1 might be recommended for being widely used due to maximum stability and minimum costs (the ration of 0.6 between the costs of inclined 1/vertical drops).

کلیدواژه‌ها English

Aquifer management
Kowsar Station
Gate
Gareh Bygone Fasa
Flood water Spreading