مروری بر تحقیقات انجام شده روی نسبت تحویل رسوب

نویسندگان
1 مربی پژوهشی پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری
2 دانشجوی کارشناسی ارشد فیزیک و حفاظت خاک، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران
چکیده
خاک به عنوان یکی از اجزای هر اکوسیستم و منبع مهم تولید غذا، نقش بسیار جدی در ادامه حیات بشر دارد، لذا ضرورت حمایت و حفاظت از خاک و جلوگیری از فرسایش آن، امری مبرهن و اقدامی الزامی است. فرسایش خاک و رسوب منتقل شده  به آبراهه‌ها از مهمترین مشکلات محیطی و نگرانی ها در توسعه پایدار هستند. اگرچه فرایندهای فرسایش و رسوب به‌طور مفصل مورد بررسی و مطالعه قرار گرفته‌اند؛ اما مدلسازی ارتباط میان فرسایش سطح زمین و کل رسوب حاصله در خارج از عرصه غالباً دشوار است، که علت آن مشکلات همراه با مدلسازی یک سیستم پیوسته و همچنین عدم وجود داده‌های دقیق و صحیح در مقیاس منطقه‌ای است. کنترل مؤثر انتقال بار رسوب، جزء مهمی در مدیریت منابع طبیعی است. اطلاعات مربوط به تحویل رسوب در شناخت منبع و میزان تحویل رسوبات مفید بوده و برای مدلسازان اهمیت بسیاری دارد. بسیاری از مدل های منطقه ای برآورد فرسایش، تغیرپذیری مکانی رسوب رسیده به آبراهه را مورد بررسی قرار نمی‌دهند. بدین منظور باید از ضریب یا شاخصی برای تبدیل میزان فرسایش خاک به رسوب خارج شده از حوضه استفاده کرد که این شاخص به ضریب تحویل رسوب یا SDR مشهور است. تاکنون تحقیقات گسترده ای بر روی نسبت تحویل رسوب انجام شده، اما نتایچ متفاوتی نیز حاصل شده است؛ لذا هدف این پژوهش مرور و جمع آوری مطالعات گذشته تا اکنون است تا بتوان به این طریق با نگاهی جامع بهترین شیوه را جهت برآورد رسوب یافت و به این ترتیب گامی مهم در جهت مدیریت پایدار عرصه های طبیعی برداشت. نتایج این بررسی نشان می دهد که هر یک از روابط ارائه شده جهت برآورد نسبت تحویل رسوب مزایا و کاست یهایی دارند که انتخاب یک روش به عنوان دقیق ترین رابطه امری دشوار است، اما اکثر تحقیقات انجام شده در داخل کشور حاکی از موفقیت نسبتا خوب روش رنفرو نسبت به سایر روش ها است؛ البته تاکنون در کشور تحقیقات جامعی بر روی کلیه روابط ارائه شده صورت نگرفته است و این امر ضرورت وجود طرح های تحقیقاتی به‌منظور بررسی های جامع و کامل بر روی کلیه شیوه‌های محاسبه نسبت تحویل رسوب را بیان می‌کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Review of Research Conducted on the Sediment Delivery Ratio

نویسندگان English

R. Bayat 1
Sh. Moradi 2
چکیده English

Soil is a component of each ecosystem and it has more important role in human survival, therefore,
there is necessity for soil protection. Soil erosion and sediment are important environmental problems and
concerns in sustainable development. Although most erosion and sediment deposition processes have been
studied in detail, but modeling and making a link between on-site soil erosion and total sediment yield at
the outlet of a catchment are often hard because of the difficulties associated with modeling of a cascading
system, and also because of the lack of detailed input data at regional scales. Effective control of sediment
transport is important component in management of natural resource. Knowledge on delivery ratio is
useful in recognition of the resources and the amount of sediment load; also it’s more important for model
developers. Most regional erosion estimation models do not consider the spatial variability of sediment
supply to streams. Therefore, we should use an index such as sediment delivery ratio. Since, extensive
research has been conducted on the sediment delivery ratio, but different results have been shown. The aim
of this paper is to collect and review past studies on SDR since now, because we can choose the best way
to estimate sediment load and we can provide more effective actions for management of natural resources.
Results showed that each method has advantage and disadvantage, and it’s difficult to choose one way
for estimates delivery ratio. But most research in Iran showed that Renfro (1975) method is better than
others. Of course, all researches havn’t been conducted on all methods and this subject suggest necessity of
planning for the projects on sediment delivery ratio methods.

کلیدواژه‌ها English

Erosion
Sediment
Sediment delivery ratio
Soil
watershed