پایش تغییرات کاربری اراضی و دبی رودخانه به‌منظور مدیریت پایدار در حوزه سد استقلال میناب

نویسندگان
عقیل غلام‌زاده 1
رسول مهدوی 2
ام‌البنین بذرافشان 3
1 دانش آموخته کارشناسی ارشد علوم و مهندسی آبخیز، دانشگاه هرمزگان
2 گروه مهندسی منابع طبیعی- دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی- دانشگاه هرمزگان- بندرعباس- ایران
3 دانشیار گروه مهندسی منابع طبیعی، دانشگاه هرمزگان،
چکیده
برنامه‌ریزی استفاده از زمین و مدیریت پایدار منابع طبیعی مستلزم آگاهی از تغییرات کاربری اراضی و اثرات ثانویه آن بر رژیم هیدرولوژیکی می‌باشد. هدف از پژوهش حاضر بررسی تغییرات کاربری اراضی و دبی رودخانه با استفاده از داده‌های رقومی لندست 8 و IRS در حدفاصل دو ایستگاه هیدرومتری پل آب‌نمای رودان تا برنطین است. ابتدا تصحیح هندسی و اتمسفری تصاویر، در نرم‌افزار ENVI 5.3 انجام و سپس طبقه‌بندی کاربری‌های اراضی برای سال­های 2000 و 2018 صورت گرفت و ماتریس انتقال کاربری اراضی تهیه شد. برای بررسی روند تغییرات دبی 19 ساله (2018-2000) دو ایستگاه پل آب‌نمای رودان تا برنطین از آزمون من-کندال استفاده گردید که نتایج آن در سطح 95 درصد معنی­دار بوده است. برای فصول بهار 0/001 و تابستان 0/021، روند منفی معنی‌دار بود؛ درحالی‌که برای فصول پاییز 0/88، زمستان 0/561 و هم‌چنین سالانه 0/072 روند منفی معنی‌دار مشاهده نشد. طبق نتایج، تغییر رژیم هیدرولوژیکی و شیب منفی دبی ماهانه، فصلی و سالانه ایستگاه بالادست (آب‌نما- رودان) منجر به تغییر کاربری اراضی پایین­دست گردیده که بیش‌ترین تغییر کاربری اراضی مربوط به اراضی ترکیب کشاورزی- باغی و اراضی باغی می‌باشد. اراضی ترکیب کشاورزی- باغی از 123/25 کیلومترمربع به 116/18 کیلومترمربع کاهش‌یافته است؛ درحالی‌که مساحت اراضی باغی از 4/65 کیلومترمربع به 14/72 کیلومترمربع افزایش داشته است. علاوه بر آن تغییر کاربری اراضی منجر به تغییر رژیم هیدرولوژیکی و تندتر شدن شیب منفی دبی ماهانه، فصلی و سالانه ایستگاه پایین­دست (برنطین- رودان) نسبت به ایستگاه بالادست (آب‌نما- رودان) شده است.
کلیدواژه‌ها
آزمون من- کندال
رژیم هیدرولوژیکی
سنجش‌ازدور
ضریب کاپا
ماهواره IRS

عنوان مقاله English

Monitoring of land use changes and river flow for sustainable management in Esteghlal Minab dam area

نویسندگان English

A. GholamZadeh 1
Rasool Mahdavi 2
O. Bazrafshan 3
2 Department of Natural Resources Engineering, Faculty of Agriculture and Natural Resources, Hormozgan University, Bandar Abbas, Iran
چکیده English

Land use planning and sustainable management of natural resources require knowledge of land use changes and their secondary effects on the hydrological regime. The purpose of the present study is to investigate land use changes and river flow using Landsat 8 and IRS digital data in the distance between two hydrometric stations of Rodan Watershed Bridge to Brentin. First, the geometric and atmospheric correction of the images was done in ENVI 5.3, and then land use classification was done for the years 2000 and 2018, and the land use transition matrix was prepared. Mann-Kendall test was used to investigate the discharge changes in 2000-2018 years, at the two mentioned stations, and the results were significant at the 95% level. For spring 0.001 and summer 0.021, the negative trend was significant; while, no significant negative trend was observed for autumn 0.88, winter 0.561 and annual 0.072. According to the results, the change of the hydrological regime and the negative slope of the monthly, seasonal and annual discharge of the upstream station has caused the change of land use in the downstream, and the most land use change is related to mix agricultural-horticultural and garden lands. The lands of mix agricultural-horticultural have decreased from 123.25 to 116.18 and garden lands increased from 4.65 to 14.72 square kilometers. Also, land use change has caused a change in the hydrological regime and a steepening of the negative slope of the monthly, seasonal and annual discharge of the downstream station compared to the upstream station.

کلیدواژه‌ها English

Hydrological regime
IRS satellite
Kappa coefficient
Mann-Kendall test
Remote sensing
  1. Bagharpour, M., Seydian, S.M., Fathabadi, A. and Mohammadi, A. 2017. Investigating the efficiency of the Mann-Kendall test in identifying trends in series with autocorrelation. Journal of Iran Watershed Science and Engineering. 11(36): 11-21. (In Persian)
  2. Chen, Y., Xu, Y. and Yin, Y. 2009. Impacts of land use change scenarios on storm-runoff generation in Xitiaoxi basin, China. Quaternary International. 208(1-2): 121-128.
  3. Darabi, H., Shahidi, K., Soleimani, K. and Bjorn, K. 2017. Hydrological Indices Variability Based on Land Use Change Scenarios. Iranian Journal of Watershed Management Science and Engineering. 12(40): 81-93. (In Persian)
  4. Darayi, S., Behermand, A. and Karimi, H. 2018. Evaluation of the effect of land use changes on subsurface flow using WetSpa model, case study: Horo-Dehno Watershed. Watershed Engineering and Management Journal. 11(2): 407-392. (In Persian)
  5. Farajzadeh, M. and Fallah, M. 2017. Evaluation of land use change and land cover on Tajen river flood regime using remote sensing technique. Journal of Geographical Research. 64: 104-89. (In Persian)
  6. Ghaffari, G., Qudousi, J. and Ahmadi. 2008. Investigating the hydrological effects of land use change in catchment (Case study: Zanjanrood Basin). Water and Soil Conservation Research Journal. 1 (16): 163-180. (In Persian)
  7. Gholamian, H., Ilderami, A. 2020. The effect of land use change on the maximum flood discharge of the Sanghar watershed. Journal of Geography and Environmental Planning. 31(3): 107-130. (In Persian)
  8. He, Y., Song, J., Hu, Y., Tu, X. and Zhao, Y. 2019. Impacts of different weather conditions and landuse change on runoff variations in the Beiluo River Watershed. China. Sustainable Cities and Society. 101674 p.
  9. Hosseini, Y., Ramezani Moghadam, J., Abdul Alizadeh, Z. 2020. Investigating the effects of land use change on flood risk and runoff discharge in Amouqin watershed. Journal of Natural Environmental Hazards. 8(22): 145-162. (In Persian)
  10. Lin, B., Chen, X., Yao, H., Chen, Y., Liu, M., Gao, L. and James, A. 2015. Analyses of landuse change impacts on catchment runoff using different time indicators based on SWAT model. Ecological Indicators. 58: 55-63.
  11. Lillesand, T., Kiefer, R.W. and Chipman, J. 2015. Remote sensing and image interpretation. John Wiley & Sons.
  12. Mather, P. and Tso, B. 2016. Classification methods for remotely sensed data. CRC press.
  13. Mohammad Ismail, b. 2018. Monitoring land use changes in Karaj using remote sensing technique. Journal of Soil Research (Soil and Water Sciences). 1 (24): 81-88. (In Persian)
  14. Nasralahi, M., Mambani, M., Molizadeh, S. and Khosravi, H. 2013. Investigating the impact of land use/land cover changes on the state of underground water resources, using satellite images (case study: Gilangharb plain). Geographical Information Scientific-Research Quarterly. 23(91): 97-89. (In Persian)
  15. Pertiwi, P.C., Hisyam, E.S. and Yofianti, D. 2020. 2nd International Conference on Green Energy and Environmen. Earth and Environmental Science. IOP Conf. Series: Earth and Environmental Science 599.
  16. Rezaei, F., Behermand, A., Bardi Sheikh, V., Dasturani, M., Taj Bakhsh, S.M. 2017. Investigating urban land use changes using the ASSA model. Journal of Rain Catchment Surface Systems. 6(18): 60-47. (In Persian)
  17. Sedighifar, Z. 2016. The impact of land use change and climate changes on sediment and runoff using SDSM climate change model and SWAT semi-distributive model (basin under study: Ken basin). The 5th National Conference on Geomorphology and Environmental Challenges. 5: 65. (In Persian)
  18. Shi, P.J., Yuan, Y., Zheng, J., Wang, J.A., Ge, Y. and Qiu, G.Y. 2007. The effect of land use/cover change on surface runoff in Shenzhen region, China. Catena. 69(1): 31-35.
  19. Sneyers, R. 1990. On the statistical analysis of series of observations. World Meteorological Organization. Technical Note. 143.
  20. Tavakoli Ghazi Jahani, M., Raouf, M., Rasulzadeh, A., Mirzaei, S. 2016. Evaluation of the effect of land use changes on the flood hydrograph and discharge peak of the Atashgah basin of Ardabil. Journal of Rain Catchment Surface Systems. 5 (17): 59-71. (In Persian)
  21. Vafakhah, M., Javadi, M.R. and Najafi Majd, J.S. 2014. The effect of land use change on the amount of runoff in the Chalus River watershed. Scientific-research article. Ecohydrology. 2 (2): 220-211. (In Persian)
  22. Zhang, Y., Xia, J., Yu, J., Randall, M., Zhang, Y., Zhao, T., Pan, X., Zhai, X. and Shao, Q. 2018. Simulation and assessment of urbanization impacts on runoff metrics: insights from landuse changes. Journal of Hydrology. 560: 247-258.